Hoe Syriërs documenten het land uitsmokkelen voor aanklacht tegen Assad

Foto Reuters / Mahmoud Hassano

Het was te gevaarlijk om lang met de documenten rond te rijden in de steeds verschuivende frontlinie tussen het Syrische leger en de rebellen. Een herder was bereid de stapels papier in zijn simpele hut te bewaren en zou niks tegen zijn vrouw zeggen. De herder ging de deur uit om zijn schapen te verzorgen. De vrouw van de herder die van niks wist, zag de papieren aan voor stookmateriaal en gebruikte ze voor het koken. “Toen ik terug kwam lagen er alleen nog verkoolde resten in de oven”, vertelt Adel (gefingeerde naam). Hij leidt een grootschalig netwerk om documenten van de Syrische veiligheidsdienst met bewijzen voor marteling en moord het land uit te smokkelen en een aanklacht tegen Assad te maken.

De verbranding van de documenten in de oven is niet het enige geval waar Adel tegenaan loopt tijdens de operatie die gefinancierd wordt door de het VK, Amerika, de EU, Duitsland, Zwitserland, Noorwegen, Canada en Denemarken. Als hij met officieren van het Vrije Syrische leger spreekt die even daarvoor overheidsgebouwen en militaire bases hebben overgenomen, zijn ze stomverbaasd te horen hoe belangrijk de papieren zijn. “Als we hadden geweten hoe belangrijk de documenten waren, hadden we ze nooit verbrand”, deelt een officier mee aan Adel.

Aanklacht tegen regime

Journalist Julian Borger van de Britse krant The Guardian sprak Adel in een van de Golfstaten en verwerkte het gesprek tot deze adembenemende longread over hoe Adel en zijn team een van de gevaarlijkste beroepen ter wereld uitoefenen. In drie jaar tijd heeft Adel met zijn team genoeg bewijzen verzameld voor een aanklacht tegen Syrisch president Bashar al-Assad en 24 hooggeplaatste medewerkers van het regime. Tienduizenden dissidenten werden vastgezet in Syrische gevangenissen, zwaar mishandeld en in veel gevallen ook vermoord. Ook het gebruik van vaatbommen en chemische wapens komt aan bod in de aanklacht.

De bewijzen worden bijeengebracht voor de Commission for International Justice and Accountability (CIJA), die bestaat uit onderzoekers en juristen die voor het Joegoslavië- en Rwandatribunaal en het Internationaal Gerechtshof hebben gewerkt. Ergens in het zuidwesten van Europa analyseert een team Syriërs video’s die bij CIJA binnenkomen. Meer dan 470.000 video’s kwamen er al binnen, in veel gevallen video’s die uit Syrië zijn gesmokkeld. Ze bevatten gruwelheden van vaatbommen op scholen tot massaonthoofdingen van IS. Van elke video wordt nauwkeurig vastgelegd waar het is gefilmd en wie de slachtoffers en daders zijn. De medewerkers die dat werk doen krijgen regelmatig behandeling over hoe om te gaan met de traumatische dingen die ze dagelijks tijdens hun werk zien.

Doorzetten

Aan het einde van het verhaal komt de gedrevenheid van Adel nog eens aan bod. Als tegen het einde van de avond het lange interview van journalist Borger met is afgerond, is Adel vastberaden om nog even aan het werk te gaan. Hij moet nog veel in de regio reizen om leden van zijn onderzoeksteam te ontmoeten en overlopers van het regime te interviewen. Ook hoopt Adel tijd te hebben voor zijn familie. Bij het verlaten van het hotel, deelt hij nogmaals mee écht in het werk te geloven dat hij doet. “Er worden zoveel mensen gedood, en dit is het enige wapen dat we hebben.”

Lees in het volledige verhaal alle details over de smokkel, opbouw van de CIJA en hoe de aanklacht er straks uitziet.