Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Religie

IJsland sticht moskee in kerk Venetië – een rel

Van buiten lijkt het gewoon een oude, christelijke kerk. Maar op de drempel begint de metamorfose al. „U moet uw schoenen uitdoen voor u naar binnen gaat”, zegt een medewerker van het IJslandse paviljoen op de Biënnale. Eenmaal binnen moeten de schoenen van de vrouwen links van de ingang worden opgeborgen, daar waar ook een frisdrankautomaat met Mekka-cola staat; die van de mannen rechts. Er hangt een geur van zweetsokken.

IJsland veroorzaakte vorige week een rel met zijn bijdrage aan de Biënnale. Het land liet kunstenaar Christoph Büchel de Santa Maria della Misericordia, een kerkje dat al veertig jaar leegstaat, omvormen tot een moskee. Grote verbouwingen waren voor de metamorfose niet nodig. Een van de belangrijkste ingrepen is het neerleggen van een groot, groen bidtapijt dat niet naar het altaar achterin is gericht, maar een kwartslag naar rechts is gedraaid, in de richting van Mekka. De crucifixen en christelijke mozaïeken in de kerk verdwenen achter een met Arabisch schrift versierde, nepmarmeren mihrab, de gebedsnis waar de imam de gelovigen voorgaat in het gebed. Aan het plafond werden moskeelampen opgehangen van handgeblazen bruin glas. Een digitaal bord geeft de tijden aan waarop wordt gebeden.

Dit is voor Venetië een aardverschuiving. Niet eerder was er in het historische hart van de stad een moskee. Voor de vijftien- tot twintigduizend moslims die in de stad wonen en werken en ook voor islamitische toeristen betekent dit dat zij hun dagelijkse gebeden moesten doen in kantoren, winkelruimtes of hotelkamers, of in de moskee van Marghera, ruim tien kilometer verderop, op het vasteland.

Erg tolerant staan de Venetianen niet tegenover het IJslandse initiatief. De stedelijke autoriteiten stuurden in april brieven waarin zij stellen dat de benodigde vergunningen ontbreken. Ook voor een kunstproject met een tijdelijk karakter zou geen uitzondering gemaakt kunnen worden.

Toch zette IJsland door. De grootste uitdaging was het vinden van een geschikte locatie. Eigenaars van kerken die hun ruimte normaliter wel verhuurden voor de Biënnale weigerden nu medewerking. Uiteindelijk vond IJsland toch nog een kleine kerk op de Campo de l’Abazia in de wijk Cannaregio. De particuliere eigenaar, een verlichtingsbedrijf, had geen bezwaar tegen de plannen.

Daags voor de opening van de moskee, die vrijdag 8 mei plaatsvond, stuurden de autoriteiten nieuwe brieven waarin gedreigd werd de tijdelijke moskee direct te sluiten, omdat deze het doelwit van een aanslag zou kunnen worden. Volgens de autoriteiten zijn zelfs handelingen die voorbereiden op het gebed, zoals een voetwassing, verboden in het gebouw. Ook is het bezoekers niet toegestaan kleding te dragen „die afwijkt van datgene wat gedragen wordt op andere tentoonstellingsplekken van de Biënnale”.

Toch zaten er vrijdag bij de opening heel wat moslims in lange islamitische gewaden tussen de luchtig geklede biënnalegangers. De spanning, maar ook opgetogenheid was voelbaar.

Christoph Büchel vertelde in zijn openingstoespraak hoe hij in de jaren zeventig als hippie naar Pakistan reisde en daar gegrepen werd door de islam. Met een fietstocht naar Mekka voltooide hij zijn bekering. De Pakistaanse ambassadeur in Italië sprak een dankwoord uit. Hij noemde het controversiële kunstproject „een plek waar gemeenschappen samen kunnen komen om te praten, in dialoog te gaan met elkaar”.

Als het aan Büchel en de moslims in Venetië ligt, blijft de moskee minstens zeven maanden open, tot de sluiting van de Biënnale. Of de autoriteiten dat zullen toestaan, zal blijken.