Van kroonprins naar koning: Jesse Klaver in drie politieke dossiers

De 29-jarige Jesse Klaver, al jaren de kroonprins van GroenLinks, gaat de partij nu leiden. Hij volgt de vandaag opgestapte Bram van Ojik op. Klaver onderscheidde zich vooral op drie dossiers, en dan met name het afgelopen jaar. Dit waren ze.

Jesse Klaver (GroenLinks) tijdens de persconferentie vandaag waar hij voor het eerst als partijleider sprak.
Jesse Klaver (GroenLinks) tijdens de persconferentie vandaag waar hij voor het eerst als partijleider sprak. Foto ANP/ Bas Czerwinski

Met hem als partijleider zal GroenLinks “een nieuwe stap zetten om onze idealen in en buiten het parlement dichterbij te brengen”. Dat zei Bram van Ojik vandaag toen hij bekendmaakte op te stappen als fractievoorzitter over zijn jonge opvolger Jesse Klaver. Het 29-jarige Kamerlid onderscheidde zich, en dan met name het afgelopen jaar, op drie dossiers. En wel deze drie.

Belastingontwijking door multinationals

Bedrijven die zich in Nederland vestigen alleen maar om fiscale redenen? “Die wil ik hier helemaal niet hebben”, zei Klaver vorig jaar nog in NRC Handelsblad (€). Klaver strijdt al jaren tegen de status van Nederland als belastingparadijs. Multinationals moeten gewoon netjes hun belasting betalen, vindt hij, en niet via allerlei fiscale constructies daaronderuit proberen te komen.

Koffieketen Starbucks is het lievelingsmikpunt van Klaver, het schoolvoorbeeld van wat er volgens hem mis is met de fiscale constructies. Voor Starbucks is Nederland aantrekkelijk wegens vrijstelling van royaltyrechten. De Amerikaanse multinational heeft zijn logo in Nederland gedeponeerd en ook de koffie-inkoop gaat via ons land. Het was Klaver die het namens GroenLinks voor elkaar kreeg dat de Kamer inzage kreeg in de belastingafspraken die Starbucks met de Belastingdienst heeft gemaakt. Voorwaarde: de Kamerleden mochten er vervolgens niets over kwijt.

Het was “interessant”, zo zei hij nadat de Kamer was ingelicht (€). Het was volgens Klaver een eerste stap richting volledige openbaring van de Nederlandse rulingpraktijk. Nu moeten andere grote bedrijven ook inzage gaan geven in hun fiscale regelingen met Nederland.

Is Nederland een belastingparadijs? Klaver was in 2013 te gast bij Pauw en Witteman:

Inkomensongelijkheid

“Laat die Quote 500-gasten gewoon eerlijk belasting betalen”. Klaver is in een interview met NRC Handelsblad (€) in november vorig jaar duidelijk: de toplaag betaalt geen belasting. En “ze maken er een sport van om dat niet te doen en lachen erom”. Klaver kwam op dat moment met een voorstel voor wat hij ‘Nieuwe Nivelleringspolitiek’ noemde, als inbreng voor een grondige hervorming van het belastingsstelsel, een nog onvolbracht doel van de coalitie van VVD en PvdA de resterende kabinetsjaren. Klaver maakt zich hard voor de bestrijding van inkomensongelijkheid: de hyperrijken moeten meer gaan betalen.

Grote voorbeeld: Thomas Piketty, de Franse ‘rockstereconoom’ die wereldwijd furore maakte met zijn boek ‘Kapitaal’, waarin hij probeerde aan te tonen dat het kapitalisme bijdraagt aan de groeiende inkomensongelijkheid in de wereld. Het was op Klavers verzoek dat Piketty kwam praten in de Tweede Kamer, waar hij zijn ideeën uiteenzette. Daarmee stak hij eigenhandig de PvdA de loef af.

Twitter avatar jesseklaver Jesse Klaver Overtuigend betoog voor progressieve belasting vermogen hyperrijken zodat belasting voor middenklasse omlaag kan. #piketty

Piketty was echt het politieke stokpaardje van Klaver wanneer het op dit dossier aankwam, maar recenter nog kreeg hij veel aandacht vanwege zijn inbreng in een hoorzitting in de Tweede Kamer over de bonussen bij ABN Amro. “Ik wil niet weten in wat voor universum u eigenlijk leeft”, zei hij geagiteerd tegen president-commissaris van de bank Rik van Slingelandt. De antwoorden die er werden gegeven waren “stuitend”, volgens Klaver. Het leidde onder andere tot een veelbesproken foto waarop te zien is hoe Van Slingelandt in gesprek met Klaver zijn vinger ogenschijnlijk priemend naar het jonge Kamerlid wijst.

Twitter avatar BeekmanMartijn Martijn Beekman Jesse Klaver (Gr.Links) na afloop met van Slingelandt, Kamer houdt hoorzitting lonen bakenton, #bankiers
#ABNAmro http://t.co/sLsUNCtMZP

Klavers optreden leidde vervolgens het einde van journalist en presentator Fons de Poel bij het programma Brandpunt in. De Poel noemde hem tijdens een item in een uitzending “snotneus”, wat voor commotie zorgde. De Poel kluste namelijk bij voor ABN Amro en zijn integriteit was in het geding gekomen.

Het leenstelsel

Bij GroenLinks was Klaver de man die in zijn eentje alle onderhandelingen rond het omstreden sociale leenstelsel (Wat verandert er voor studenten?) voor het hoger onderwijs mocht doen. Dat leenstelsel, ook wel het “studievoorschot”, vervangt de basisbeurs voor studenten door een lening. Er is alleen nog een aanvullende beurs. Wel hebben studenten langer de tijd deze lening terug te betalen.

Maar dit leenstelsel kwam er uiteindelijk met veel moeite, en was er zonder de steun van GroenLinks (en D66) ook niet gekomen, want de coalitie had die nodig voor een meerderheid in de Eerste Kamer. GroenLinks was altijd voorstander van het afschaffen van de basisbeurs, maar niet in de vorm waarin de coalitie dat van plan was. “Dit kabinet gebruikt het leenstelsel als een bezuiniging op studenten. Dat is voor ons onacceptabel”, zei hij in 2012 (€).

GroenLinks wilde dat het leenstelsel gepaard zou gaan met nieuwe maatregelen om de toegankelijkheid van het hoger onderwijs te vergroten - neem de verlaging van het collegegeld - en een verhoging van de aanvullende beurs voor studenten van wie de ouders minder verdienen. Ook moest de OV-jaarkaart behouden blijven. Na vruchtbare een-op-eengesprekken met VVD-Kamerlid Pieter Duisenberg, wiens standpunten en die van Klaver mijlenver uit elkaar lagen, komt het tot een akkoord.