Succes gaat Polen niet snel genoeg

De economie groeit, de corruptie neemt af. Wat is er mis in het land? ‘Alles.’

Zittend president Bronislaw Komorowski en zijn vrouw Anna zondagavond, net na de eerste exitpolls.  Foto Reuters
Zittend president Bronislaw Komorowski en zijn vrouw Anna zondagavond, net na de eerste exitpolls.  Foto Reuters Foto’s Kacper Pempel/Reuters

Michal Stasinski begrijpt het niet. Toen hij als lid van de anticommunistische vakbond Solidariteit van een vrij Polen droomde, „had hij nooit kunnen vermoeden dat de Polen zo zouden klagen: ze kijken naar ons land alsof we nog steeds onder het communisme leven!” De meeste kiezers stemden zondag op kandidaten die vinden dat het roer helemaal om moet.

Zelf stemde de 47-jarige consultant zondag schoorvoetend op het zittende staatshoofd Bronislaw Komorowski, verbonden aan het regerende Burgerplatform (PO). De liberale partij staat in zijn ogen weliswaar voor te veel compromissen en te trage verandering, maar dat Polen onder de leiding van het Burgerplatform een succes is, kun je niet ontkennen, zegt hij.

Sinds PO in 2007 aan de macht kwam, groeide de economie 24 procent. In de eerste vier jaar van haar bewind steeg het besteedbare inkomen van Poolse huishoudens met 11 procent, meer dan in enig ander land van de OESO, de club van rijke industrielanden.

Maar Andrzej Duda (42), de kandidaat van de sociaal-conservatieve oppositiepartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) die onverwacht als eerste eindigde, vindt dat Polen aan ‘herstel’ toe is. En Pawel Kukiz, een rockster die zich opwerpt als vijand van het systeem, kwam uit het niets op 21 procent.

De Borsten

Economische vooruitgang en een steeds gewichtiger rol voor de Polen binnen Europa: het lijkt nauwelijks van belang als je luistert naar de felle tirades van Kukiz, oud-frontman van de band De Borsten. Volgens de kalende 52-jarige, die zich het liefst laat afbeelden in T-shirts met een witte Poolse adelaar, manipuleert een ‘particratie’ de media en de politiek. Die ontzegt gewone Polen goed bestuur en kansen. Jongeren blijven noodgedwongen naar het buitenland trekken, op zoek naar banen: „Een uitroeiing van al wat Pools is, gespreid in de tijd.”

Een scherpe analyse, vindt Adam Socko, zelfstandig aannemer uit Marki, een voorstad van Warschau. Langs een invalsweg met doe-het-zelfzaken, sanitairhandels en winkels waar je 24 uur per dag alcohol en gebraden kip kunt kopen, drinken Socko en zijn vrienden hun biertjes.

Zijn stem gaat naar Kukiz omdat hij partijloos is. „Partijen domineren dit land.” Het gevolg: „Nepotisme en wetten die kleine ondernemers niet beschermen.” Toen een groot bedrijf hem niet betaalde, bracht hem dat aan de rand van het bankroet. Ook betaalt hij zich blauw aan vergunningen. Dat was in Nederland, waar hij ook heeft gewerkt, wel beter geregeld.

Socko kaart een wezenlijk probleem aan. Volgens instanties als de Wereldbank boekt Polen gestage vooruitgang bij het bestrijden van corruptie en het terugdringen van de bureaucratie. Maar voor veel burgers gaat het niet vlug genoeg, of blijven de verbeteringen onopgemerkt.

Gevraagd naar wat er mis is met hun land, antwoorden Grazyna Kulesza en Monika Kowalska, winkeldames in de supermarkt om de hoek: „Alles.” Uiteindelijk blijkt het de Duda-stemmers vooral te gaan om lage lonen die ouders dwingen allebei te werken, waardoor ze hun kinderen onvoldoende zelf kunnen opvoeden. Kwesties die politici niet zomaar opgelost krijgen.

Aan de poort van het Copernicus-lyceum, in het stadscentrum, praten scholieren na over hun eindexamen. De meesten ambiëren een carrière in de zakenwereld. Ook zij zijn een belangrijke doelgroep voor politici als Kukiz. „Wij willen rijk worden en het systeem houdt dat tegen”, zegt Bartek Bak (18). Hij en zijn vrienden vergelijken hun land met West-Europa. In hun ogen loopt Polen nog steeds achter, ondanks de grote omwentelingen van de afgelopen 25 jaar.

Poolse trots

„We zitten nog vol complexen tegenover West-Europa”, zegt Milosz Lodowski (38), campagneadviseur van Kukiz. „We moeten stoppen met knielen en onze Poolse trots herwinnen.” In de clip die hij maakte loopt een toespraak van maarschalk Jozef Pilsudski – heroïsch Pools leider in de woelige eerste decennia van de 20ste eeuw – over in een Kukiz-melodie.

Lodowski is een Poolse paradox: een kosmopoliet in leren jack die zijn land ooit verliet om te werken voor grote Londense pr-bureaus, maar praat in militaire metaforen en die het met nostalgie heeft over de talrijke spannender periodes in de nationale geschiedenis.

Een dergelijke hang naar opwinding zou de kiezer ook wel eens kunnen beïnvloeden, zegt Lukasz Lipinski, assistent-directeur bij analysebureau Polityka Insight. „Tot voor kort hadden we elke vier jaar een nieuwe regering. Maar nu is het Burgerplatform al bijna acht jaar aan de macht. Ik zou de invloed van verveling op Poolse kiezers niet onderschatten.”