Rusland en China trekken lange neus

Deze week houden Rusland en China voor het eerst gezamenlijke militaire oefeningen op de Middellandse Zee. Rusland laat ermee zien dat het echt niet alleen staat in de wereld. En ook China wil laten zien dat het niet bang is voor de Amerikanen.

De Russische president Vladimir Poetin en president Xi Jinping van China bij het Graf van de Onbekende Soldaat in Moskou. Foto EPA
De Russische president Vladimir Poetin en president Xi Jinping van China bij het Graf van de Onbekende Soldaat in Moskou. Foto EPA

Terwijl de relatie tussen Rusland en het Westen slechter is dan decennia het geval was, trekken Rusland en China juist naar elkaar toe. In economisch, politiek en nu ook militair opzicht.

Deze week houden de Russische en Chinese marines gezamenlijke oefeningen – en wel aan de zuidflank van de NAVO, bij Europa voor de deur op de Middellandse Zee. Met in totaal een tiental schepen is het geen grote maritieme operatie. Maar de symbolische betekenis is aanzienlijk.

Rusland benadrukt ermee dat het echt niet alleen staat in de wereld, nu het Westen met sancties probeert Moskou te isoleren vanwege de Russische annexatie van de Krim en de inmenging in het oosten van Oekraïne. Voor Rusland is het sterk opkomende China een belangrijke partner, waarmee president Poetin graag pronkt in binnen- en buitenland.

Dat bleek met de prominente aanwezigheid van de Chinese president Xi Jinping bij de herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog, zaterdag in Moskou – waar de meeste westerse leiders ontbraken. De vriendschap met China kreeg extra nadruk doordat aan de militaire parade op het Rode Plein ook zo’n honderd Chinese militairen deelnamen. En Poetin en Xi sloten de afgelopen week een reeks zakelijke contracten.

Rusland zoekt niet alleen compensatie voor de politieke verwijdering met het Westen, maar is ook hard op zoek naar geld voor zijn verzwakte economie. China is daarom belangrijker dan ooit als investeerder, als afnemer van olie en gas en als klant van de Russische wapenindustrie.

De Russisch-Chinese toenadering vindt niet plaats vanuit een positie van gelijkwaardigheid. Het verzwakte Rusland kiest noodgedwongen voor het aanhalen van de banden met China, wat de onderhandelingspositie van de Russen niet ten goede komt. China verkeert in een veel sterkere positie.

Tegenwicht bieden aan de VS

Amper op het schild getild als leider van de Communistische Partij van China en president van de Volksrepubliek China reisde Xi Jinping twee jaar geleden af naar Moskou, waar hij met open armen werd ontvangen door, zoals men in China zei, „strategische vriend voor eeuwig” Poetin. Sindsdien hebben de twee leiders elkaar vijf keer uitvoerig gesproken. Xi’s gang naar Moskou was het begin van een steeds innigere, wederzijds profijtelijke relatie.

De vlootoefeningen en de rol die Rusland gaat spelen in het Chinese ruimtevaartprogramma onderstrepen het tempo waarin de verhoudingen tussen de twee tegenstrevers in de Koude Oorlog de afgelopen jaren zijn veranderd. Vorig jaar sloten de twee ook al grote contracten voor de levering van Russische olie en gas ter waarde van 400 miljard dollar en voor de aanleg van pijpleidingen.

„Wij willen niet alleen goede buren zijn, maar ook diep met elkaar geïntegreerde landen”, zei de Russische vicepremier Rogozin eerder deze week in de Chinese stad Hangzhou, waar beide landen afspraken maakten over samenwerking in de ruimtevaart. Rogozin benadrukte dat de versteviging van de relaties bedoeld is om tegenwicht te bieden aan de dominantie van de VS.

Het Westen houdt ook oefeningen

De oefeningen op de Middellandse Zee vinden plaats in internationale wateren en zijn niet in strijd met het internationale recht. Het Westen kan er ook moeilijk tegen protesteren: de NAVO houdt ook oefeningen dicht bij Rusland, in de Oostzee en de Zwarte Zee.

Voor China kan de vlootoefening gezien worden als een lange neus naar de VS, die samen met Japan oefeningen houden in de internationale wateren voor de kust van China en die onlangs hun militaire samenwerking met Japan uitbreidden.

De samenwerking met Rusland biedt China gegarandeerde energieleveranties, meer invloed op het wereldtoneel en een partner om tegenwicht te bieden aan de VS in de Chinese zeeën. Het pragmatische China, fel verdediger van het beginsel dat soevereiniteit van landen niet geschonden mag worden, zweeg toen Rusland de Krim annexeerde en in Oekraïne de gemoederen tot oorlogshoogte ophitste.

De spanningen tussen beide landen zijn niet helemaal verdwenen. Traditioneel bestaat er diep wantrouwen tussen de twee. De opmars van China wordt in Moskou met argwaan bekeken. En de toenemende aanwezigheid van Chinezen in dunbevolkt Siberië zorgt voor conflicten.

In China intussen wordt steeds ongeduldiger gewacht op het moment dat Rusland ook de meest geavanceerde wapens gaat leveren en de vrienden in het oosten niet langer afscheept met gedateerd materiaal. Dat moment komt steeds dichterbij, verwachten de Chinese media.