Portret Jesse Klaver: gedroomd opvolger van een tussenpaus 

Als Jesse Klaver ergens niet tegen kan is het wel zijn eigen imago. „Mensen denken altijd dat ik uit de Amsterdamse grachtengordel kom”, roept hij geregeld met enige ergernis. Dat terwijl hij geboren en getogen is in Noord-Brabant, als zoon van een Marokkaanse vader en half-Indonesische moeder. En sinds hij Kamerlid is woont hij in Den Haag, in een opgeknapte volksbuurt met veel jonge gezinnen.
Jesse Klaver, Foto NRC / David van Dam 
Jesse Klaver, Foto NRC / David van Dam 

Dus grachtengordeldier in de zin van: elitair, intellectueel, arrogant en geen echte voeling met de samenleving? Nee, dat niet. Toch heeft Klaver onmiskenbaar een wat mondaine uitstraling: jeugdige looks, vlot kapsel, zijn pakken lijken strak op maat gesneden. En Klaver is intelligent en welbespraakt. Ergens tussen Roosendaal en Den Haag verloor hij de zachte g. Dus dat mensen hem uit dezelfde kringen zien komen als voorganger Femke Halsema, is niet zo gek.

Vanmiddag, bij zijn aankondiging als nieuwe partijleider van GroenLinks, presenteerde Klaver zich vooral als selfmade: opgeklommen uit een eenvoudig milieu. Omdat zijn biologische vader het gezin kort na zijn geboorte had verlaten en zijn moeder nog twintig was, woonde hij een groot deel van zijn jeugd bij zijn grootouders, in een sociale huurwoning.

Z’n moeder, die zich opwerkte van schoonheidsspecialiste tot manager bij zorginstelling, inspireerde hem. Maar zijn grootvader, fabrieksmonteur in ruste en milieuactivist, was en is Klavers grote leermeester. Opa belt nog vrijwel dagelijks met vragen, klachten en aansporingen op naar zijn kleinzoon, vooral op sociaal-economisch gebied en rondom duurzaamheid.

De wereld verbeteren

Dankzij zijn mediterrane uiterlijk en zijn middelbare schoolniveau – vmbo – dichtte zijn omgeving hem weinig maatschappelijke kansen toe. Maar Klaver was slim en leerde door: hij koos de hbo-opleiding ‘maatschappelijk ondernemen’.

Hij stapte bovendien al vroeg in de politiek. „Toen ik zestien was”, vertelde hij vier jaar geleden in een interview in Trouw, „werd ik iedere ochtend al wakker met het gevoel: hoe gaan we de wereld vandaag weer eens verbeteren?”

Klaver sloot zich in 2004 aan bij GroenLinks en ging twee jaar later stagelopen bij de Tweede Kamerfractie in Den Haag – toen was hij twintig. Daar maakte hij de verkiezingscampagne mee: hij mocht in de bus koffie inschenken voor Femke Halsema.

Vandaag werd hij haar latere opvolger – Jolande Sap en Bram van Ojik zaten ertussen. Met zijn 29 jaar is hij de jongste fractieleider ooit in de Tweede Kamer. Maar ervaring heeft hij genoeg. Hij zat in het bestuur van de GroenLinks-jongerenafdeling DWARS, hij schreef in 2010 mee aan het verkiezingsprogramma voor de Tweede-Kamerverkiezingen. Lijsttrekker Femke Halsema vroeg hem persoonlijk om zich kandidaat te stellen op een verkiesbare plek, terwijl Klaver nog geen jaar échte werkervaring had. Hij was in 2009 voorzitter van CNV Jongeren geworden, en daarmee ook lid van de Sociaal-Economische Raad.

Loyaal en dienstbaar

Hoewel zijn grootvader het hem afraadde – die vond de SER een invloedrijker orgaan dan het parlement – koos Klaver voor het Kamerlidmaatschap. Daar kreeg hij meteen twee zware portefeuilles toebedeeld: onderwijs en sociale zekerheid.

Er volgde een ongelukkige periode: steun aan het omstreden Kunduz-akkoord, een interne leiderschapsstrijd tussen de nieuwe fractievoorzitter Jolande Sap en Tofik Dibi en een grote verkiezingsnederlaag in 2012. GroenLinks verloor zes Kamerzetels.

Klaver hield zich bij al die crises wijselijk op de vlakte en stelde zich dienstbaar op. Al was hij het niet eens met de lijn van Sap, toch werd hij haar campagneleider bij die hopeloze verkiezingen. Dat deed hij strak, met als belangrijkste doel: geen blunders maken.

Die loyale en politiek gezien slimme opstelling maakte hem de gedroomde opvolger van ‘tussenpaus’ Bram van Ojik, die de weggestuurde Sap verving. Zijn naam werd veel en vaak genoemd als toekomstig partijleider, maar tot nu toe weigerde Klaver openlijk over die ambitie te spreken. „Bram doet het toch heel goed?” antwoordde hij dan.

Vergroening en eerlijker belasting

Ook in relatie met andere partijen opereerde Klaver behendig. GroenLinks is geen gedoogpartner van het kabinet-Rutte II, zoals D66, SGP en ChristenUnie dat wel zijn, maar het een-tweetje zorgde tussen Klaver en Pieter Duisenberg (VVD) voor een doorbraak in het moeizame dossier hoger onderwijs. Dit niet alledaagse links-rechtse duo schetste in april vorig jaar het nieuwe leenstelsel voor studenten. Het „vrij denken” van Klaver bleek hier de sleutel, zegt VVD’er Duisenberg. „Jesse stelde zich niet al te dogmatisch op.” Het wetsvoorstel kon dankzij Klaver ook met een meerderheid in de Eerste Kamer worden aangenomen.

Lof van medestanders en hoon van tegenstanders kreeg Klaver op twee dossiers waarin hij nu zijn tanden heeft gezet: belastingontduiking en de kloof tussen arm en rijk. Het moet van hem afgelopen zijn met de omstreden tax rulings tussen de Nederlandse Belastingdienst en grote multinationals als Starbucks, Google en Fiat. En misschien wel Klavers finest hour was zijn initiatief om de Franse econoom Thomas Piketty voor een rondetafelgesprek naar de Tweede Kamer te halen. Diens boek over de groeiende kloof tussen arm en rijk is koren op de molen van Klavers fiscale ideeën: de rijken zullen meer belasting moeten gaan betalen.

Met een zwaar accent op vergroening is een eerlijker belastingheffing een belangrijk thema van GroenLinks bij de aanstaande herziening van het belastingstelsel. Klaver heeft zijn ideeën al vaak geroepen, maar nu zal hij ze moeten zien te verzilveren met iets meer strepen op zijn mouw. Hij zal er met het kabinet over willen meepraten.

Zal dat net zo gaan als hoe hij met Pieter Duisenberg het studiestelsel bedisselde? „Ik zit nergens dogmatisch in”, zegt hij desgevraagd, „maar wel stevig”. En hij heeft nog een oneliner bedacht: „Ik ga niet met het kabinet onderhandelen; het kabinet zal met mij moeten onderhandelen.”

Klaver heeft het tij mee, want over twee weken wordt de Eerste Kamer herkozen en daar is de coalitie van VVD en PvdA verzwakt en is de machtspositie van GroenLinks met vier zetels aanzienlijk versterkt.

Lees ook: 'Van kroonprins naar koning: Jesse Klaver in drie politieke dossiers en het eerdere interview 'Miljonairs mogen best vertrekken'