Plaagstootje, bij Europa voor de deur

Poetin en Xi bouwen een innige relatie op. Deze week: een marineoefening in de Middellandse Zee.

De gemeenschappelijke oefening van de Chinese en de Russische marine deze week in de Middellandse Zee werd gisteren ingeleid met eenceremonie in de haven van de Zuid-Russische stad Novorossisk.
De gemeenschappelijke oefening van de Chinese en de Russische marine deze week in de Middellandse Zee werd gisteren ingeleid met eenceremonie in de haven van de Zuid-Russische stad Novorossisk. Foto Hollandse Hoogte

Terwijl de relatie tussen Rusland en het Westen slechter is dan decennia het geval was, trekken Rusland en China juist naar elkaar toe. In economisch, politiek en nu ook militair opzicht.

Deze week houden de Russische en Chinese marines gezamenlijke oefeningen – en wel aan de zuidflank van de NAVO, bij Europa voor de deur in de Middellandse Zee. Met in totaal een tiental schepen is het geen grote maritieme operatie. Maar de symbolische betekenis van het plaagstootje is groot.

Rusland benadrukt ermee dat het echt niet alleen staat in de wereld, nu het Westen met sancties probeert Moskou te isoleren vanwege de Russische annexatie van de Krim en de inmenging in het oosten van Oekraïne. Voor Rusland is het sterk opkomende China een belangrijke partner, waarmee president Poetin graag pronkt voor binnenlands en buitenlands publiek.

Dat bleek dezer dagen uit de prominente aanwezigheid van de Chinese president Xi Jinping bij de herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog, zaterdag in Moskou – waar de meeste Westerse leiders ontbraken. De vriendschap met China kreeg extra nadruk doordat aan de militaire parade op het Rode Plein ook circa honderd Chinese militairen deelnamen. Bovendien sloten Poetin en Xi afgelopen week een reeks zakelijke contracten.

Rusland zoekt niet alleen compensatie voor de politieke verwijdering met het Westen, maar is ook hard op zoek naar geld voor zijn danig verzwakte economie. China is daarom belangrijker dan ooit als investeerder, als afnemer van olie en gas en als klant van de Russische wapenindustrie.

De Russisch-Chinese toenadering vindt niet plaats vanuit een positie van gelijkwaardigheid. Het verzwakte Rusland kiest noodgedwongen voor het aanhalen van de banden met China, wat de onderhandelingspositie van de Russen niet ten goede komt. China verkeert in een veel sterkere positie.

Meer dan alleen goede buren

Amper op het schild getild als leider van de Communistische Partij van China en president van de Volksrepubliek China reisde Xi twee jaar geleden af naar Moskou, waar hij met open armen werd ontvangen door, zoals men in China zei, „strategische vriend voor eeuwig” Vladimir Poetin. Sindsdien hebben de twee leiders elkaar vijf keer uitvoerig gesproken. Xi’s gang naar Moskou was het begin van een steeds inniger, wederzijds profijtelijke relatie.

De Russisch-Chinese vlootoefeningen en de rol die Rusland gaat spelen in China’s ruimtevaartprogramma onderstrepen het tempo waarin de verhoudingen tussen de twee tegenstrevers in de Koude Oorlog afgelopen jaren zijn veranderd. Daaraan vooraf gingen vorig jaar grote contracten voor de levering van Russische olie en gas ter waarde van 400 miljard dollar en voor de aanleg van pijpleidingen.

„Wij willen niet alleen goede buren zijn, maar diep met elkaar geïntegreerde landen”, zei de Russische vicepremier Rogozin deze week in de Chinese stad Hangzhou, waar beide landen afspraken maakten over samenwerking in de ruimtevaart. Rogozin benadrukte dat de versteviging van de relaties bedoeld is om een tegenwicht te bieden aan de dominantie van de VS.

De marineoefeningen in de Middellandse Zee vinden plaats in internationale wateren en zijn niet in strijd met het internationale recht. Het Westen kan er moeilijk tegen protesteren: de NAVO oefent zelf ook dicht bij Rusland, in de Oostzee en de Zwarte Zee.

Voor China kan de vlootoefening in de Middellandse Zee gezien worden als een lange neus naar de VS, die vaak samen met Japan vlootoefeningen houden in de internationale wateren voor de kust van China en die onlangs hun militaire samenwerking met Japan hebben uitgebreid. Ook biedt de samenwerking met Rusland het voordeel van gegarandeerde energieleveranties, grotere invloed op het wereldtoneel en een partner om tegenwicht te bieden aan de VS in de Chinese zeeën.

Het pragmatische China, doorgaans fel verdediger van het beginsel dat soevereiniteit van landen niet geschonden mag worden, zweeg vorig jaar toen Rusland de Krim annexeerde en in Oekraïne de gemoederen tot oorlogshoogte ophitste.

Onderlinge spanningen blijven

Behalve dat gas en olie naar China gaan stromen, gaan beide landen, overigens grotendeels op Chinese kosten, een commercieel vliegtuig ontwikkelen. Ook wordt Rusland een belangrijke partner in de nieuwe door China bedachte Aziatische Infrastructurele Investeringsbank (AIIB).

Daarmee verdwijnen de spanningen tussen de buurlanden overigens niet helemaal. Traditioneel bestaat tussen Rusland en China diep wantrouwen. De opmars van China wordt in Moskou met argwaan bekeken. En de groeiende aanwezigheid van Chinezen in dunbevolkt Siberië zorgt voor conflict.

In China intussen wordt steeds ongeduldiger gewacht op het moment dat Rusland ook de meest geavanceerde wapens gaat leveren en de vrienden in het oosten niet langer afscheept met gedateerd materiaal. Dat moment komt steeds dichterbij, verwachten de Chinese media.