Nergens meer condooms in Venezuela

De pil, hiv-tests, condooms: de schaarste heerst tot in de slaapkamer. Met nog meer tienerzwangerschappen en hiv-besmettingen tot gevolg.

Door de lage olieprijs krijgt Venezuela onvoldoende dollars binnen. De schaarste heerst inmiddels overal.
Door de lage olieprijs krijgt Venezuela onvoldoende dollars binnen. De schaarste heerst inmiddels overal. Foto’s Paulo Cunha/EPA, Carlos Garcia Rawlins/Reuters

De vakkenvullers van Farmatodo, de grootste drogisterijketen van Venezuela, hebben de leegte in het condoomschap geprobeerd te verhullen. Onder het bordje ‘voorbehoedsmiddelen’ liggen nu billendoekjes. Vanaf de lichtgele verpakkingen grijnst een tandeloze baby je tegemoet.

De aanhoudende schaarste in Venezuela strekt zich uit tot alle terreinen van het leven – dus ook tot de slaapkamer. Experts noemen het „zeer alarmerend” dat condooms en andere anticonceptiemiddelen nauwelijks verkrijgbaar zijn in een land met zulke hoge percentages hiv-besmettingen en tienerzwangerschappen. Een land waar abortus verboden is.

„Condooms zijn het meest gevraagd”, zegt apothekersassistent Gelbes Milano vanachter de toonbank van dit Farmatodo-filiaal in Caracas. „Ze zijn uitverkocht. Klanten worden boos.”

Ook de anticonceptiepillen zijn op, net als de morningafterpil. „Zo nu en dan krijgen we een paar doosjes binnen”, vertelt Gelbes Milano. „Die zijn binnen een mum weg. Vrouwen bellen elkaar zodra ze ontdekken dat er een voorraad is afgeleverd.”

Venezuela heeft tekorten aan allerlei dagelijkse levensmiddelen, van melk tot medicijnen. De socialistische oliestaat krijgt onvoldoende dollars binnen omdat de olieprijs afgelopen zomer in korte tijd is ingestort en sindsdien laag blijft. Daardoor hapert de import van de vele goederen die de eenzijdige economie niet zelf produceert.

De Venezolaanse president Nicolás Maduro beloofde in 2013 dat hij condoomfabrieken zou bouwen. Hij wilde de jeugd beschermen tegen de gevolgen van „kapitalistische pornografie”, zei hij op televisie: „Wanneer de oren rood gloeien en niets kan wachten, krijg je 14- en 15-jarigen met een enorme buik.”

De fabrieken zijn er niet gekomen. Venezuela, het land met de grootste bewezen oliereserves ter wereld, heeft nauwelijks eigen industrie. De bedrijfsonteigeningen die kwamen met de door Maduro’s voorganger Hugo Chávez in 1999 ingezette socialistische koers, hebben ondernemers afgeschrikt.

Die afhankelijkheid van import was geen groot probleem toen de olieprijs boven de 100 dollar per vat lag. Maar de geldstroom is opgedroogd; sinds juli vorig jaar is de olieprijs gehalveerd tot rond de 50 dollar per vat.

De Venezolaanse regering heeft besloten minder dollars vrij te maken voor import. Dit jaar zal Venezuela bijna de helft minder invoeren dan in 2012, voor de val van de olieprijs, aldus schattingen van Bank of America.

De condoomcrisis is een van de vele gevolgen hiervan. Bij Farmatodo zijn condooms slechts in een handvol filialen in het land te koop. Op de zwarte markt liep de prijs voor een ‘voordeelverpakking’ van 36 stuks al op tot een bedrag dat angstig in de buurt kwam van het minimumloon.

„Het probleem is dat Venezolanen niet stoppen met seks, ook al hebben ze geen bescherming.” Dat zegt Mariana Maza, directeur van ProSalud, een vrijwilligersorganisatie die seksuele voorlichting geeft op scholen. „Vooral de jongeren volgen hun hormonen.”

Venezuela heeft na buurland Guyana het hoogste percentage tienerzwangerschappen van het continent. Van de 1.000 meisjes in de leeftijd van 15 tot 19 jaar krijgen er jaarlijks 81 een baby, meldt de Wereldbank. In Nederland zijn dat er 6 per 1.000.

Maza zegt dat dit almaar stijgende cijfer dezelfde wortel heeft als de schaarste in de winkels: onverstandig beleid van de linkse president Maduro en zijn voorganger Hugo Chávez, die vanaf 1999 het „socialisme van de 21ste eeuw” invoerde.

„De regering doet niets aan preventie”, zegt Maza. „Pas als meisjes zwanger zijn komen ze in actie. Minderjarige moeders kregen tot voor kort voor elke baby een uitkering. Er zijn daardoor meisjes van zeventien met drie kinderen.” De toelage werd in januari stopgezet door de sterk teruggelopen olie-inkomsten.

Door het gebrek aan anticonceptie zal het aantal tienerzwangerschappen verder stijgen, vreest Maza, en daarmee de vraag naar – illegale en dus gevaarlijke – abortussen.

De 15-jarige Juan Lima en zijn vrienden zitten op een plein in de buurt van de Farmatodo-drogisterij. Ze moeten hard lachen om de vraag of zij geraakt worden door de condoomcrisis. „Natuurlijk!”, roepen ze.

Lima opent zijn portemonnee en toont zijn laatste condoom. Als die op is gaat hij onbeschermd verder met zijn vriendinnetje van veertien, zegt hij. „Ik wil niet dat ze zwanger raakt. Maar geen seks is geen optie.”

Versierder

Venezuela is een katholiek land, waar het ideaal bestaat van maagdelijkheid tot het huwelijk. Maar in de praktijk zijn jongeren er vroeg bij. Jongens hebben gemiddeld op hun veertiende voor het eerst seks, meisjes op hun vijftiende. In Nederland ligt dat gemiddelde iets boven de zestien jaar.

Bang voor geslachtsziekten zijn de scholieren niet. Alberth Centeno (15), die een paar condooms van een leraar heeft gekregen vanwege zijn reputatie als versierder, zegt: „Dat is alleen iets voor homoseksuelen.”

Een naïef idee. In Venezuela stijgt het aantal besmettingen met soa’s, ook onder jongeren. Bovendien kent het land een van de snelste toenames van nieuwe hiv-infecties in Latijns-Amerika. Er zijn inmiddels 220.000 Venezolanen met hiv of aids, op een bevolking van ruim 30 miljoen.

„De regering moet snel voorrang gaan geven aan de import van condooms, medicijnen en aidstests”, zegt Jhonatan Rodríguez, directeur van de Venezolaanse organisatie StopVIH, van wie de cijfers afkomstig zijn. „De schaarste kan zorgen voor een directe stijging van het aantal nieuwe hiv-besmettingen.”

Op het plein waar Juan Lima en zijn vrienden rondhangen, zit ook een groep dertigers in sportkleding. Ze gaan zo hardlopen. De mannen en vrouwen vinden dat het economische model van Venezuela op de schop moet. Pas dan komt er verbetering.

„Dat nu zelfs de condooms op zijn, laat zien dat de schaarste alles raakt”, zegt Juan Alvarado, een getrouwde vader die werkt op de communicatieafdeling van een televisiezender. „Deze economie is een mislukking.”

Erika González (34), een vriendin die naast hem zit, is gewisseld van anticonceptiepil omdat haar vaste merk niet meer te krijgen is. „Vervelend”, zegt de vrouw, een accountant. „Het brengt je hormonen in de war.”

González heeft een zoon van dertien, die zij en haar man kregen toen ze nog studeerden. Ze willen absoluut niet nog een kind, vertelt ze. „Zeker niet nu je uren in de rij moet staan voor een pak luiers.”