Legitimatie voor militaire actie tegen migrantenboten is zwak

Identificeren, vasthouden en vernietigen, naar het voorbeeld van de militaire EU-acties voor de kust van Somalië tegen piraten. Dat is wat de Europese Unie ook op de Middellandse Zee wil gaan doen. Maar dan met de smokkelboten voor migranten. Gisteravond bepleitte de EU-buitenland-vertegenwoordiger Mogherini bij de Verenigde Naties een resolutie die er de wettelijke basis voor moet bieden. Er is politiek behoefte aan daadkracht, dat is wel duidelijk. Maar of die uit de loop van een marinekanon moet komen?

Naar verluidt is binnen de VN niet iedereen overtuigd – Rusland en China zijn afwachtend, Libië is zeker tegen. Van daaruit vertrekken op dit moment juist de meeste smokkelboten. Een eventuele ‘EU-raid op Tripoli’ om er de aangemeerde schepen te inspecteren en eventueel te vernietigen, is alleen al daarom niet goed voorstelbaar. Blijft over militair ingrijpen op volle zee. Zou de EU tegen migrantenboten geweld gebruiken, niet wetend of ze leeg of vol zijn? Welke escalatie zou dat uitlokken? Zou dat levens redden of kosten? Zou het afschrikken, uitlokken of mogelijk zelfs aanmoedigen? Niemand weet het echt. Niks doen is geen optie meer, zo is de stemming in Brussel. Wat op zichzelf een juiste constatering is.

Militair handelen luidt echter een nieuwe en riskante fase in het tot nu toe vrijwel steeds falende EU-beleid in de Middellandse Zee in. De legitimatie ervoor lijkt zwak. Van piraten kon je nog zeggen dat die zélf een gewapende aanval uitvoeren op de koopvaardij, met gijzeling en afpersing als motief. Dat legitimeert actieve zelfverdediging. Smokkelboten doen niet meer dan illegaal in een ander land migranten aan wal zetten. Als dat al ondermijnend is voor de Europese veiligheid, dan is dat toch van een geheel andere orde dan koopvaardijschepen overvallen. Ook militair geweld binnen volkenrechtelijke kaders moet proportioneel zijn. Om aan die eis te voldoen construeert Mogherini het migrantenvraagstuk dan ook als een acute bedreiging. De smokkelaars zouden namelijk banden met terreurorganisaties hebben. En de opbrengsten gebruiken om een toch al chaotische regio verder te destabiliseren.

Maar áls die smokkelaar al medeplichtig is aan terreur, dan is dat toch een verder verwijderd verband dan de piraat met een kalasjnikov in een snelle boot. Kortom, piraterij en mensensmokkel zijn militair, volkenrechtelijk en politiek niet zó makkelijk met elkaar vergelijkbaar. En natuurlijk is de militaire optie nooit meer dan symptoombestrijding. De migrantenstroom wordt niet minder, maar zal zich hooguit verleggen. Tenminste zolang de EU veiliger en rijker is dan Afrika en het Midden-Oosten. Identify, capture and destroy is evenmin een makkelijke oplossing.