Opinie

Het historische gelijk van Mies Bouwman

Ietje in ‘Goedenavond Dames en Heren’
Ietje in ‘Goedenavond Dames en Heren Omroep Max

In het eerste deel van de aardige en leerzame documentaire Rebelse Stad (VARA) behandelt Willy Lindwer de opkomst van de Provobeweging in Amsterdam, met nuttige inleiding over de voorgeschiedenis van Pleiners en Dijkers. Er ontstaat enige verbazing over de naam van Robert Jasper Grootvelds allereerste happening, in december 1962: Open het Graf, hoe kom je daar nu toch op?

Het is natuurlijk een cynische verwijzing naar alle ‘lieve mensen’ die in de voorafgaande maand hadden bijgedragen aan de eerste grote, gemeenschappelijk beleefde televisiegebeurtenis in Nederland, de 24 uur onafgebroken, rechtstreeks uitgezonden inzamelingsactie Open het Dorp, die ook een superster maakte van de onvermoeibare presentatrice Mies Bouwman.

Hoe de nu 85-jarige Mies het aanzien van de televisie en indirect de hele samenleving veranderde, is een interessante zijlijn in de dramaserie Goedenavond Dames en Heren (MAX). Die kwam moeizaam op gang, door enkele gekunstelde verhaalelementen, talloze anachronismen voor 1964 en een niveau dat over de hele linie achterblijft bij dat van Rita Horsts nostalgische serie Moeder, Ik Wil Bij de Revue. Daar staan, met volgende week de laatste aflevering in het verschiet, enkele sterke pluspunten tegenover: alles wat Loes Luca doet, bij voorbeeld, en een herkenbare visie in het scenario op wat televisie was, is en zou moeten zijn.

Uiterlijk en inhoudelijk lijkt het personage van omroepster, later programmamaakster Ietje van Dijk (Anna Raadsveld) sterk op Mies Bouwman. Ook die had familie in de top van de omroep (vader was secretaris van de KRO), werd gekapitteld om haar moderne opvattingen, moest de KRO verlaten, toen ze een affaire kreeg met een getrouwde cameraman en palmde met haar directe, menselijke en informele toon uiteindelijk het publiek volledig in. Maar o, o, wat was dat wennen voor de omroepbazen! In de trailer voor de laatste aflevering, waarin Ietje een liefdadigheidsshow presenteert, horen we haar collega (Peter Blok) wanhopig uitroepen: „Ze houdt zich niet aan het script!”

De door Jean van de Velde ontwikkelde serie gaat niet alleen over een Nederland dat langzaam afleert zich op te winden over liefdesrelaties tussen mensen uit verschillende zuilen. Het is ook een voorzichtige knipoog naar het heden, nu er weer een conflict dreigt te ontstaan tussen de programmamakers op de werkvloer en hun hoogste bazen, die vinden dat ze zich aan het uitgeschreven scenario dienen te houden.

Het kan geen toeval zijn dat juist directeur Jan Slagter van Omroep MAX voorop loopt in het verzet tegen de centralisatie van de macht bij de NPO-leiding. Zijn argumenten zijn iets anders dan die van VPRO-directeur Lennart van der Meulen, die vooral kwaliteit en een eigenzinnige traditie wil behouden. Slagters pleidooi ligt eerder in het verlengde van de piratenzenders, die mensen een plezier wilden doen door ze te geven wat ze het lekkerst vinden. Ook staatssecretaris Sander Dekker (Omroep, VVD) lanceerde zijn toekomstplannen op het voormalige Veronica-schip. Maar die kijkersrevolutie in een ouderwets medium bewerkstellig je niet van bovenaf, maar door de Ietjes en de Miesen van toen en nu hun gang te laten gaan, in gewone mensentaal.