De Vluchtelingenpraktijk: Peter

Een fax van de IND: Peters aanvraag is afgewezen. Volgens de dienst is er geen sprake van een ‘medische noodsituatie’ en kan mijn cliënt worden uitgezet naar zijn land van herkomst in West-Afrika.

Ik ben verbijsterd, en durf niet goed de telefoon te pakken om hem te bellen. Een tijdje geleden heeft hij een zelfmoordpoging gedaan en hij was daarna maandenlang in een psychiatrische kliniek opgenomen. Dat weet de IND. In de brief staat dan ook het uitdrukkelijke advies aan mij om de beslissing voorzichtig aan hem mee te delen.

Peter kwam een paar jaar geleden naar Nederland. Vijanden van zijn vader hadden boze bezweringen over hem uitgesproken. Hij kreeg daardoor zware nachtmerries en was uiteindelijk zelfs ziek geworden. Het was duidelijk dat de boze geesten hem langzaamaan de baas werden en dat hij moest vluchten.

Toen ik hem uitlegde dat we in Nederland niet in voodoo geloven, had Peter stomverbaasd en wat meewarig het hoofd geschud. Net zo meewarig, stel ik me voor, zal de medewerker van de IND hem tijdens zijn asielgehoor hebben aangekeken. Angst voor boze geesten is geen geldig asielmotief.

De asielaanvraag werd snel afgewezen en de geesten, die dat kennelijk als een overwinning zagen, namen een steeds groter deel van Peters hoofd in. Hij dook onder maar werd ontdekt en door de Dienst Terugkeer & Vertrek in een cel gezet. Maar omdat zijn land van herkomst meewerkte aan terugkeer noch vertrek stond Peter zes maanden later weer op straat, nu helemaal reddeloos. Niet lang daarna sneed hij in zijn polsen en werd hij opgenomen in een psychiatrische kliniek.

Het is niet gemakkelijk om in Nederland een verblijfsvergunning te krijgen vanwege een medische aandoening. De noodzakelijke behandeling mag in het land van herkomst niet beschikbaar zijn. Dat wil zeggen: ‘in het geheel niet aanwezig’. Dus als één dure kliniek in de hoofdstad een bepaald medicijn heeft dan is het ‘beschikbaar’, al is duidelijk dat de zieke asielzoeker in kwestie daar geen toegang toe zal hebben. En als de enige psychotherapeut in het land een andere taal spreekt dan de patiënt, dan is dat toch voldoende voor de IND om de aanvraag af te wijzen.

Verder moet het gaan om een ziekte waaraan diegene, zonder behandeling, binnen drie maanden sterft, invalide raakt of soortgelijke ernstige medische schade oploopt. Maar wat als dat pas na drie maanden het geval zou zijn? Ik had ooit een zaak waarin iemand zou moeten terugkeren met voldoende medicijnen voor drie maanden in zijn koffer. Daarna moest hij het zelf uitzoeken. Voor de rechter erkende de IND dat hij zonder die medicijnen zou overlijden. En dat hij ze in zijn land niet zou kunnen kopen. Hij woont nu met verblijfsvergunning in Engeland.

Medische voorzieningen zijn in heel veel landen veel slechter dan hier. Veel mensen sterven aan ziektes die we hier kunnen genezen of onder de duim houden. Sommigen zeggen dat die mensen niet allemaal hier kunnen komen. Dat klopt, maar het is ook een theoretische kwestie, want ze komen niet allemaal hier. Peter is hier wel, en heeft een heel reëel probleem.

Onlangs spuwde een rechter van het Europese Mensenrechtenhof zijn gal over de strenge lijn die ook dat Hof hanteert in medische zaken. In een reactie op een uitspraak vroeg hij zich af hoeveel zieke asielzoekers al naar hun dood zijn gestuurd, en hoeveel er nog zullen volgen voordat het ‘geweten van Europa’ wakker wordt en de brute werkelijkheid onder ogen ziet. Een prachtig citaat, bruikbaar voor vlammende pleidooien in de rechtszaal.

Maar eerst moet ik Peter bellen.