De man die zich in zijn arm liet schieten

Chris Burden (1946-2015)

Performancekunstenaar

Levensbedreigende optredens rond het thema angst maakten hem wereldberoemd.

‘Shoot’ van Chris Burden, 1971
‘Shoot’ van Chris Burden, 1971

Hij liet zich in zijn arm schieten, lag eens als een insect 45 uur zonder eten en drinken onder een dikke glasplaat in een museum, en heeft ooit als een moderne Jezus in crucifixhouding vastgespijkerd gelegen op het dak van een Volkswagen Kever. Chris Burden, de radicale Amerikaanse performance- en installatiekunstenaar en beeldhouwer, overleed zondag op 69-jarige leeftijd aan huidkanker in zijn woonplaats Los Angeles.

In de jaren 70 vergaarde Burden wereldroem met levensbedreigende performances met angst als thema. Shoot was in 1971 de eerste van een indrukwekkende reeks: een assistent schoot hem van vijf meter afstand door de arm met een .22 geweer. Op YouTube staat een filmpje van de actie. „Are you ready?” wordt gevraagd. Dan de knal en vervolgens zie je Burden met een gat in zijn arm weglopen. Hij zegt niks, het enige wat je hoort is de lege huls die op de grond valt. Laurie Anderson schreef een lied over de performance: ‘It’s Not the Bullet that Kills You – It’s the Hole (for Chris Burden)’.

Radicaal is Burden heel zijn loopbaan gebleven. Tien jaar geleden vroeg collega Marina Abramovic toestemming om zijn performance Trans-Fixed uit 1974, waarvoor Burden zich op het dak van een VW Kever liet kruisigen, opnieuw te mogen opvoeren in het Guggenheim Museum in New York. Burden weigerde. „De performancekunst van de vroege jaren 70 was concreet. We maakten eenmalige sculpturale acties. Als het werk hernomen zou worden door een andere kunstenaar, dan zou het theater worden.”

De afgelopen decennia maakte Burden grote beelden van bestaande materialen, bijvoorbeeld van oorlogsspeelgoed of oude straatlantaarns. In 2005 bouwde hij Ghost Ship, een schip met veel computerapparatuur aan boord, dat zonder bemanning van Fair Isle naar Newcastle-upon-Tyne voer, een afstand van 330 zeemijl (611 km).

Het MoMA in New York, Tate in Londen en andere vooraanstaande musea hebben zijn werk aangekocht. Bij Gagosian, zijn vaste galeriehouder, is in Parijs op dit moment een expositie met recente sculpturen.