Corruptiegolf rolt verder in Latijns-Amerika

Vicepresident Roxana Baldetti trad vrijdag af vanwege een corruptieschandaal. De president beloofde schoon schip, maar dat gelooft niemand meer.

Opnieuw een Latijns-Amerikaans land dat wordt opgeschrikt door een ongekend groot corruptieschandaal. In Guatemala diende vicepresident Roxana Baldetti vrijdag haar ontslag in, omdat ze wordt verdacht van betrokkenheid bij een grootschalige corruptieaffaire. Het land verkeert daarmee in de diepste politieke crisis sinds het herstel van de democratie in 1985.

Toen het Guatemalteekse Hooggerechtshof vorige week een vooronderzoek naar de betrokkenheid van Baldetti bij het schandaal rechtsgeldig verklaarde en instemde met het opheffen van haar immuniteit, besloot de vicepresident de eer aan zichzelf te houden. „Baldetti nam geen ontslag onder druk van wie dan ook”, zei president Otto Pérez Molina vrijdag op een persconferentie. „Het is een persoonlijke, weloverwogen en moedige beslissing.”

Baldetti’s ontslag komt na roerige weken, waarin duizenden betogers riepen om zowel haar aftreden als dat van president Pérez Molina. Zaterdag vierden demonstranten uitbundig feest in de hoofdstad om te vieren dat de eerste stap nu is gezet.

Importfraude

De aanleiding voor Baldetti’s aftreden is het oprollen van La Linea (De Lijn), een groot netwerk van corrupte ambtenaren bij de douane en de belastingdienst. Op 16 april arresteerde de zogeheten Internationale Commissie tegen de Straffeloosheid in Guatemala (CICIG), die wordt gesteund door de Verenigde Naties, ruim twintig mensen die op grote schaal douanepapieren vervalsten, zodat een fors deel van de importheffingen in eigen zak verdween. Het kostte de staatskas naar verluidt honderden miljoenen euro’s.

Volgens de commissie werd de fraude geleid door Juan Carlos Monzón, de privésecretaris van Baldetti. Toen de arrestaties waren verricht, waren de twee samen in Zuid-Korea, waar Baldetti een eredoctoraat ontving. Monzón keerde niet terug naar Guatemala en is sindsdien voortvluchtig. Critici vrezen dat hij werd getipt.

Het is voor het eerst in de geschiedenis van Guatemala dat een vicepresident aftreedt wegens verdenkingen van fraude, ook al is Baldetti formeel niet beschuldigd en ontkent zij iedere betrokkenheid. Haar ontslag, mede onder aanhoudend volksoproer, is een positief signaal voor de werking van de democratische instituties in het land.

Politici laten verleden rusten

Straffeloosheid is een prangend thema in het Midden-Amerikaanse land met 15 miljoen inwoners. In het land woedde tussen 1960 en 1996 een bloedige burgeroorlog, die naar schatting zeker 200.000 mensen het leven kostte. Het is de Guatemalteken daarna nooit gelukt een onafhankelijk rechtssysteem te ontwikkelen. Politici en militairen hebben er belang bij de grootschalige mensenrechtenschendingen uit die tijd niet op te rakelen.

Guatemala is niet het enige land in de regio dat te kampen heeft met grootschalige corruptie. In Argentinië wordt vicepresident Amadou Boudou onderzocht wegens corruptie. Tientallen Braziliaanse politici zijn verwikkeld in een enorm corruptieschandaal dat zijn oorsprong vindt in (semi)staatsoliebedrijf Petrobras en in Chili loopt een onderzoek naar de zoon van de president wegens verdenkingen van fraude.

Of Pérez Molina, een voormalige militair met een sleutelpositie tijdens de burgeroorlog, de politieke crisis in Guatemala kan bezweren met het ontslag van Baldetti is maar zeer de vraag. Ook al is Baldetti nu afgetreden, zijn belofte tijdens zijn aantreden in 2011 dat hij de straffeloosheid en corruptie zou aanpakken, wordt door weinigen meer geloofd.