Libris Literatuur Prijs 2015 voor Adriaan van Dis

Schrijver Adriaan van Dis (1946) heeft met zijn ‘moederboek’ Ik kom terug de Libris Literatuur Prijs 2015 gewonnen, dat is zojuist in het Amstel Hotel in Amsterdam bekendgemaakt.

Schrijver Adriaan van Dis heeft met zijn 'moederboek' 'Ik kom terug' de Libris Literatuur Prijs 2015 gewonnen.
Schrijver Adriaan van Dis heeft met zijn 'moederboek' 'Ik kom terug' de Libris Literatuur Prijs 2015 gewonnen. ANP KIPPA LEX VAN LIESHOUT

Schrijver Adriaan van Dis (1946) heeft met zijn ‘moederboek’ Ik kom terug de Libris Literatuur Prijs 2015 gewonnen, dat is zojuist in het Amstel Hotel in Amsterdam bekendgemaakt.

De vakjury, onder leiding van Wim Pijbes, noemt Van Dis’ boek een:

‘uitzonderlijk roman, die op tragikomische wijze naar de kern van het menszijn graaft.’

Met de toekenning van de 22ste Libris-prijs, een van de grootste literatuurprijzen in het Nederlandse taalgebied, wint Van Dis een cheque van € 50.000,-. Aan de prijs is ook een bronzen legpenning verbonden.

Deal

In Ik kom terug krijgt een schrijver het voorstel van zijn 98-jarige moeder om een deal te sluiten: zij vertelt hem haar levensverhaal en in ruil bezorgt hij haar de pillen die een zachte dood garanderen.

Volgens boekenredacteur Arjen Fortuin valt er genoeg over het boek te zeggen. Maar een roman is het niet:

‘Het boek is wat in de Engelstalige wereld een memoir heet, een vertelling waarin de schrijver probeert zich rekenschap te geven van een deel van zijn leven. En dan wordt eerlijkheid een sleutelbegrip, juist omdat het niet vanzelf spreekt.’

Beoordeel je het boek als roman, valt er volgens Fortuin aardig wat op aan te merken: het perspectief is eenzijdig, het boek is sentimenteel en bevat meerdere clichématige anekdotes.

Bij een ‘memoir’ vallen die bezwaren weg. Dan valt de eerlijke manier op waarop Van Dis zijn monsterlijke moeder en zichzelf ‘meedogenloos’ en ‘onvolwassen’ neerzet. Fortuin:

‘Dáár zit juist de kracht van Ik kom terug: in de manier waarop Van Dis, onhandig maar oprecht, probeert in contact met zijn moeder te komen.’

Boosaardig

Aan boekenredacteur Toef Jaeger legde Van Dis in een interview in NRC Handelsblad uit dat hij ten aanzien van de omgang met zijn moeder voor een dilemma stond: hij had geen behoefte haar pijn te doen, maar merkte tegelijktijd dat ze ‘ook echt een boosaardige vrouw’ was:

“We herkenden elkaar in onze boosaardigheid. Het lag niet in haar aard om ooit een compliment te maken. Dat is misschien een beetje zielig, een man van 67 die klaagt over ‘nooit een aardig woordje van mijn moeder.’”

De relatie met zijn moeder zorgde bij Van Dis voor verbittering, iets waar hij naar eigen zeggen ‘slecht mee kan leven’. Schrijven bracht ‘genegenheid’:

“Ik weet nog goed dat ik op m’n 18de voor de kinderrechter moest verschijnen omdat ik dan officieel de naam van mijn vader zou krijgen, maar dat ik dat niet wou omdat ik die man haatte. Die haat heeft me nergens gebracht. Pas door erover te gaan schrijven en in het schrijven herinneringen toe te laten en constructies te maken, kwam er ook iets van genegenheid uit.”

Shortlist Libris Literatuur Prijs 2015

Naast Van Dis waren ook schrijvers Esther Gerritsen (Roxy) Kees ‘t Hart (Teatro Olimpico), Gustaaf Peek (Godin, held), Peter Terrin (Monte Carlo) en Niña Weijers (De consequenties) genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs. Zij ontvingen allen al een bedrag van € 2.500 voor hun nominatie.

Vorig jaar ging de Libris-prijs naar La Superba van Ilja Leonhard Pfeijffer.

    • Roderick Nieuwenhuis