Opinie

De hele karavaan van generatieclichés

Jonge schrijvers zijn niet geëngageerd en hebben het alleen over zichzelf, zo wil het vooroordeel. Hen wordt ook niets anders gevraagd, zegt Floor Rusman.

Moet literatuur geëngageerd zijn? Die vraag werd gisteren bij Buitenhof gesteld aan vier jonge schrijvers. Deze generatie wordt verweten te veel met zichzelf bezig te zijn en kreeg nu de kans zich te verdedigen.

Engagement in de literatuur is een interessant onderwerp, maar het gesprek ging alle kanten op. Dat lag misschien aan de aanname onder de discussie: literatuur die zich niet bezighoudt met maatschappelijke thema’s is automatisch navelstaarderij. Alsof er maar twee smaken zijn, de Grote Problemen van Deze Tijd en de particuliere beslommerinkjes van de schrijver. In werkelijkheid ligt de meeste literatuur daar natuurlijk tussenin en kan een boek over de ‘binnenwereld’ ook empathisch zijn – zo lang de schrijver zich maar inleeft in een situatie die niet de zijne is.

Los daarvan: waarom zou een schrijver verplicht zijn tot engagement? Er zijn prachtige boeken geschreven over tijdloze thema’s als liefde en verlies. Zijn die minder waard als ze zich niet verhouden tot klimaatverandering, racisme of vrouwenonderdrukking? Terecht zei schrijfster Niña Weijers dat het verwijt van navelstaarderij haar irriteerde: ‘Daarmee reduceer je literatuur tot het onderwerp. Waarom zou navelstaarderij geen goede literatuur kunnen opleveren?’

Helaas ging het gesprek verder niet over deze vragen. Er waren andere dingen te bespreken: de ‘problemen’ van twintigers en dertigers. De hele karavaan van generatieclichés kwam langs: we zijn opgegroeid in vrijheid, door de ontzuiling zijn we richtingloos en onthecht, bij gebrek aan een hoger doel streven we geluk en plezier na (wat is daar mis mee, vroeg ik me af, maar ook deze vraag bleef onbeantwoord). Voor onze generatie moet alles leuk zijn, stelden Alma Mathijsen en Philip Huff. We zetten ontbijtfoto’s met croissantjes op Facebook, maar alleen als ze gelukt zijn. Aangebrande croissantjes zijn niet geschikt voor sociale media.

Niña Weijers wierp een kwestie op die deze observaties oversteeg: hoe voorkom je dat een leven in vrijheid leeg en betekenisloos wordt? Een interessante vraag, ook omdat hij iedereen betreft, niet alleen jongeren. Maar het gesprek kabbelde alweer een andere kant op, naar drugs, burn-outs en depressies.

Dat was jammer, want daarmee werd het (voor)oordeel over deze generatie bevestigd: zij heeft het alleen over zichzelf. In de twee items ervoor, over de Britse verkiezingen en de Amerikaanse rellen, zaten oudere mannen aan tafel. Ik had best willen weten wat de jonge schrijvers vonden van de Britse en Amerikaanse politiek, maar daarvoor waren zij niet besteld. Zij mochten praten over engagement, het echte engagement was voor de experts.

Dat twintigers zo veel over zichzelf praten is niet alleen hun schuld, maar ook die van programmamakers. Als je van jonge schrijvers iets anders verwacht dan navelstaarderij, moet je ze geen vragen stellen over jonge schrijvers.