Waarom zou je thuis blijven?

Joyce Roodnat

Kunst met kusjes en koekjes. Zapp4. Kurt Cobain: Montage of Heck. Lost River.

Plop. Zo klinkt het plofje waarmee een violist van het strijkkwartet Zapp4 een flesje water omver schopt. Sinds ik ze bij het Koningsdagconcert aan de gang zag, wilde ik meer. Dus nu zit ik in het Bimhuis in Amsterdam, waar ze spelen, met een vijfde man. Jan Bang. Zapp4 zit, hij staat, achter een mengtafel. Het begint met niks, een strijkstok ruist over de snaren, als een regentje. Het zwelt, het wordt muziek.

Swingend als een elektrische faun vangt, mixt, en herschept Jan Bang met schuifjes en knoppen wat de Zapp4-mannen spelen. Zij reageren daar weer op. En hij weer op hen. Laagje op laagje leggen ze en het resultaat is een ademstokkend concert. Melodieus, tegendraads, hitsig. Luid. En nu dwingt Jan Bang de klanken terug, tot zachter, zachtst. Van spanning buigt violist Jeffrey Bruinsma zijn rechterbeen naar achteren. Zijn voet raakt het flesje naast zijn stoel.

Plop. Hoorbaar op de eerste rij, hooguit op de tweede. Mijn hart slaat over, dit is volmaakt. Maar nee. Onzin. Die timing was net zo perfect geweest als het flesje een halve seconde eerder omver was gegaan. Of een tel later. Maar dat geluidje buiten de orde wrijft me in dat ik iets unieks meemaak. Dat dit concert alléén nu en hier gebeurt.

Plop… Weg. Nog even en mijn geheugen zal dit concert verdunnen. Maar ik was erbij.

Ik was er ook bij in een uitverkochte megabioscoopzaal, om Kurt Cobain: Montage of Heck te zien. Een documentaire over Kurt Cobain, buitenbeen, rotjoch, popidool. Heroïneslaaf, vader, minnaar, zelfmoordenaar. Het zit er allemaal in.

Het publiek kolkt van enthousiasme. Deze film is een ervaring die ik iedereen gun. Maar iedereen kan het vergeten, want er zijn maar een paar vertoningen, als reclame voor de dvd-uitbreng, in juni. Wie erbij is, is erbij. De rest moet het dus doen met een avondje film-thuis, bedaagd, niet te vergelijken met wat wij hier meemaken. Dát willen de mensen, schijnt het. Dat zal best, maar neem mij dan niet kwalijk dat ik dat sloom vind. Surrogaat. Zielig.

Home movie-beelden. Kurt Cobain is een jaar of drie. Hij strooit kushandjes. Zo’n kind over de volle breedte van het bioscoopscherm, dat doet pijn, want ik zie hoe kwetsbaar onbevangenheid maakt. Als je klein bent, kun je heel veel aan. Dan neem je alles zoals het komt. Kurt zwaait en reikt met een koekje: wil je ook een hapje? Kurt werd groot. Kusjes en koekjes schoten tekort.

Een film in de bioscoop is iets herhaalbaars, maar hier fungeert hij als evenement, zoals een concert een evenement is. Wordt dat beleid? Ook Lost River, het regiedebuut van acteur Ryan Gosling, bereikte beperkt de bioscoop. Een weekje. Wie erbij wilde zijn moest zich haasten. Lost River mag gezien worden, en niet alleen omdat Christina Hendricks erin bewijst dat ze meer vermag dan de stoeipoes Joan in Mad Men – snoezig maar te dimensieloos voor haar talent.

Lost River vertelt een duister verhaal vol Amerikaanse mythologie, over haat, verval en onmacht en is overduidelijk geïnspireerd door het magisch-sadistisch realisme van David Lynch, vooral van diens Blue Velvet. Het kwam de film op de hoon van de internationale filmkritiek te staan.

Maar ik zeg: wat dan nog? Een actiethriller als Run All Night is één op één namaak van élke andere actiefilm, met debiele achtervolgingen en van die uitgelooide maffiamannen die op onmogelijke momenten het leven gaan zitten doornemen, terwijl ik denk: vermóórd mekaar nou maar. En die film wordt zonder knorren breeduit geprogrammeerd.

Gosling voorzag Lost River van een teder patina waar Lynch alleen van kan dromen. Ik bel de Nederlandse distributeur op die hem maar een week gunde. Vraag wat hij van die film vindt. „Mooi!” Hij is het met me eens dat de beelden snakken naar het bioscoopscherm. En bij Filmhuis Den Haag en Kijkhuis Leiden vinden ze dat ook, daar is de film geprolongeerd. En trouwens, in augustus komt hij met Amy, een documentaire over Amy Winehouse met de allure van die film over Cobain. En die brengt hij wél naar de bioscopen.

Maar dat verdient Lost River ook, dram ik door. Wat hij beaamt, maar: „Jij en ik zijn wel van de oude stempel, hoor.” In dat geval moet de jonge stempel maar eens wakker worden. Here we are now / Entertain us, zong Kurt Cobain. Entertain us? Komt in orde. Kom maar op. Naar de bioscoop. Het theater. Naar buiten.