Rusland viert dag van de Overwinning. Dit is hoe

Russische kinderen poseren bij een affiche van Poetin naast een beer in de buurt van het park der overwinning in Moskou.
Russische kinderen poseren bij een affiche van Poetin naast een beer in de buurt van het park der overwinning in Moskou. Foto EPA / Anatoly Maltsev

Rusland heeft zijn eigen viering en zijn eigen kijk op het einde van de Tweede Wereldoorlog. Vandaag herdenken Russen dan ook het einde van ‘de Grote Vaderlandse Oorlog’. Dit is wat er herdacht wordt en hoe.

1. Grote Vaderlandse Oorlog
In heel Europa wordt dezer dagen het einde van de Tweede Wereldoorlog op het continent herdacht, vandaag precies zeventig jaar geleden. Op 8 mei 1945 accepteerden de geallieerden de onvoorwaardelijke overgave van nazi-Duitsland, wat de oorlog op het Europese continent tot een einde bracht. De Tweede Wereldoorlog zelf was daarmee niet voorbij: het zou nog drie maanden duren voordat ook Japan capituleerde.

In Moskou herdenken de Russen vandaag het einde van wat zij de Grote Vaderlandse Oorlog noemen. “Er is altijd een kloof geweest tussen de Russische kijk op de Tweede Wereldoorlog en die van de andere Europese en westerse geallieerden”, schreef onze buitenlandredacteur Hubert Smeets donderdag in NRC Handelsblad (€). Daar zijn drie redenen voor:

  • De datering. In Polen begint de oorlog in september 1939. In Noordwest-Europa vangt die in april/mei 1940 aan. Voor Rusland start alles op 22 juni 1941 met Operatie Barbarossa. In de tussenliggende 22 maanden zaten Hitler en Stalin immers op één lijn door hun niet-aanvalsverdrag.
  • De ideologische barrières. In Rusland wordt 1941-1945 nog steeds primair gezien als de Grote Vaderlandse Oorlog en minder als een mondiale oorlog. In het Westen staat, zeker sinds medio jaren zestig, de Shoah centraler en wordt de overwinning in de oorlog beoordeeld als overwinning op het totalitarisme.
  • De afloop die terugblik bepaalt Voor Rusland markeert de capitulatie van Hitler het ontstaan van zijn Sovjetimperium dat zich na de conferenties van Jalta en Potsdam uitstrekte van de Koerilen en Vladivostok tot voorbij Eisenach of Plzen. Voor het Westen is de militaire overwinning van de geallieerden de opmaat van de ideologische Koude Oorlog. En in Midden-Europa wordt de bevrijding van Duitsland vaak gezien als het begin van de Sovjetoverheersing.

Het Russische staatsmedium RT maakte enkele filmpjes waarin de oorlog wordt uitgelegd (hier meer):


Lees meer achtergronden over het karakter van de Russische herdenking in het achtergrondverhaal ‘De toekomst van Rusland eist een nieuw verleden’ (€) van Hubert Smeets.

2. Op het programma: militair machtsvertoon
Door het hele land vinden activiteiten plaats, maar de nadruk ligt toch vooral op hoofdstad Moskou. Daar wordt een grote militaire parade georganiseerd en wordt gepronkt met nieuw materieel. Veel besproken de afgelopen dagen: de nieuwe T-14 ‘Armata’ tank. Tijdens de ‘generale repetitie’ voor de parade op het Rode Plein ging het mis: de kersverse trots van de krijgsmacht kwam zomaar tot stilstand.

Aan de parade die om 10.00 uur lokale tijd (9.00 uur in Nederland) begint, doen volgens The Moscow Times onder meer 200 militaire voertuigen, 150 luchtvaartuigen en 14.000 soldaten mee. Het zou de grootste parade op Overwinningsdag zijn tot nu toe. Dezelfde Engelstalige krant meldde eerder deze week dat de politie 2,5 miljoen mensen verwacht bij de festiviteiten in heel de stad. Denk aan een mars ter herdenking van allen die stierven tijdens de strijd (aanvang: 15.00 uur lokale tijd). Daar doen naar verwachting duizenden mensen aan mee.

Om 18.55 uur houden Moskovieten een minuut stilte. Verder kan men voedsel proeven uit de keuken van de krijgsmacht en om 22.00 uur kijken naar een enorme vuurwerkshow.

Ook in andere steden worden militaire parades gehouden. Een greep uit het aanbod: Jekaterinenburg, Tjoemen, Samara, Volgograd, Rostov-on-Don, Nizjni Novgorod, Vladivostok, St. Petersburg en Severomorsk. Oh, en in Sebastopol - op de vorig jaar door Rusland op Oekraïne veroverde Krim - wordt natuurlijk ook een militaire show gehouden op het land, het water en in de lucht.

Lees vandaag verder in NRC (€) over de nieuwe Russische ‘supertank’.

Foto EPA / Maxim Shipenkov.

De nieuwste Russische ‘supertank’. Foto EPA / Maxim Shipenkov.

3. Dit zijn de internationale aanwezigen:
Poetin heeft dan wel nieuwe tanks, maar hij moet het op het 70-jarig jubileum van de overwinningsviering wel stellen zonder schare hooggeplaatste westerse gasten. De Amerikaanse president Obama, de Britse premier Cameron en zelfs premier Rutte zijn niet aanwezig bij de parade op het Rode Plein. Niet dat het demonstratieve wegblijven van de leiders echt pijnlijk is voor Poetin. Ideologisch gezien komt het niet slecht uit, schreef NRC-correspondent in Rusland Steven Derix gisteren in NRC (€).

In de propaganda van het Kremlin is de strijd tegen het ‘fascisme’ actueler dan ooit. Staatsmedia hebben de Russische burgers overvoerd met de oorlog in Oekraïne. Daarbij wordt het conflict steevast voorgesteld als een strijd tegen ‘fascistische’ Oekraïeners, die uit zijn op de vernietiging van etnische Russen in hun land.

De Amerikaanse militaire steun aan Kiev – hoe beperkt ook – maakt duidelijk dat het Westen zich in één kamp bevindt met de fascisten. Het is weer ‘wij’ tegen ‘zij’, zo vindt een meerderheid van de Russen. Zo was het voor de val van de Muur. En zo was het eigenlijk ook in de Tweede Wereldoorlog.

Bovendien: Poetin heeft internationale vrienden genoeg. Deze leiders en politici zijn (onder anderen) wel van de partij:

Bondskanselier Merkel van Duitsland brengt morgen, na de grote vieringen, een bezoek aan Moskou. Andere aanwezige presidenten komen uit Azerbaijan, Armenië, Kazachstan, Kirgizië, Turkmenistan, Tadzjikistan, Vietnam en Bosnië en Herzegovina.