Oorlog, ouder en kind

Tussen de grote hoeveelheid documentaires die werden uitgezonden naar aanleiding van 70 Jaar Bevrijding sprongen er twee uit, omdat ze eigenlijk vooral over de periode na de oorlog gaan.

Tv-recensent Hans Beerekamp selecteert elke week twee documentaires van NPO Doc die de moeite waard zijn. Het gaat om de beste documentaire die de afgelopen week op een van de NPO-zenders in première ging en een wat oudere documentaire die op een of andere manier commentaar levert op de eerste. Meediscussiëren? #NRCdoc.

Door Hans Beerekamp

Tussen de grote hoeveelheid documentaires die werden uitgezonden naar aanleiding van 70 Jaar Bevrijding sprongen er twee uit, omdat ze eigenlijk vooral over de periode na de oorlog gaan: over het onvermogen van getraumatiseerde overlevenden om met hun kinderen over wezenlijke zaken te praten.

Van schrijver Arnon Grunberg (Amsterdam, 1971) wisten we uit zijn boeken dat hij een curieuze en uiterst intense relatie onderhield met zijn moeder Hannelore Grünberg-Klein (Berlijn, 1927-Amsterdam, 2015).

De camera van Pascalle Bonnier volgde beiden in haar laatste maanden, wanneer de zoon weer bij zijn moeder ingetrokken is. Silvia Bromet monteerde de beelden tot een imposante, soms meedogenloos eerlijke documentaire: Moeder & Grunberg. Hij vraagt haar hoe dingen zaten, ze geeft zakelijk antwoord en zingt liedjes uit haar herinnering. De interactie is omzichtig, lucide en soms snoeihard. Het wordt duidelijk dat de zoon alleen door volledige beschikbaarheid en fysiek contact zijn onmogelijke taak kan benaderen. Zijn leven staat in haar dienst.

‘Moeder & Grunberg’ (Silvia Bromet, 2DOC/Joodse Omroep, 2015):

In Verlies Niet de Moed vallen regisseur en hoofdpersoon Hella de Jonge (Den Haag, 1949) samen. Haar vader, tekstschrijver Eli Asser (Amsterdam, 1922), is een wandelend voorbeeld van survivor guilt. Hij dook in 1943 onder, als leerling-krankzinnigenverpleger van Het Apeldoornsche Bosch, daags voordat zijn patiënten werden gedeporteerd. De gasslang ging direct de treinwagon in. Hij heeft nooit over zijn keuze willen praten. Hij had geen recht meer op leven, zijn eigen kinderen waren de zin van het bestaan geworden. Niet tot hun vreugde, overigens.

‘Verlies Niet de Moed’ (Hella de Jonge, 2DOC/VPRO, 2014):

Nu is het tijd geworden toch te gaan spreken, in een dramatische vertelling over leven en dood. Het verhaal eindigt in een greppel, nee, met een onbeholpen gracieus dansje van Hella, haar dochter Roos en kleindochter Maggie. Dat is de allermooiste scène van een schurende documentaire, met een totaal onverwachte ontknoping.

Interview met Hella de Jonge

Over de makers

Silvia Bromet (Amsterdam, 1971). Editor, samensteller en creatief producent van de door Pascalle Bonnier opgenomen en door Arnon Grunberg geëntameerde documentaire Moeder & Grunberg. Produceert met haar familiebedrijf &Bromet documentaires van onder meer vader Frans Bromet. Vanaf haar 18de camera-assistent, studeerde geschiedenis en culturele studies.

Hella de Jonge (Den Haag, 1949). Dochter van tekstschrijver Eli Asser. Kostuum- en decorontwerper van alle voorstellingen van haar man Freek de Jonge. Schreef twee autobiografische boeken. Verlies Niet de Moed is haar eerste documentaire.