Oorlog, ouder en kind

Hans Beerekamp selecteert elke week twee samenhangende documentaires uit het aanbod van NPODoc.

Hannelore Grünberg-Klein en Arnon Grunberg in ‘Moeder & Grunberg’.
Hannelore Grünberg-Klein en Arnon Grunberg in ‘Moeder & Grunberg’.

Tussen de grote hoeveelheid documentaires die werden uitgezonden naar aanleiding van 70 Jaar Bevrijding sprongen er twee uit, omdat ze eigenlijk vooral over de periode na de oorlog gaan: over het onvermogen van getraumatiseerde overlevenden om met hun kinderen over wezenlijke zaken te praten.

Van schrijver Arnon Grunberg (Amsterdam, 1971) wisten we uit zijn boeken dat hij een curieuze en uiterst intense relatie onderhield met zijn moeder Hannelore Grünberg-Klein (Berlijn, 1927-Amsterdam, 2015).

De camera van Pascalle Bonnier volgde beiden in haar laatste maanden, wanneer de zoon weer bij zijn moeder ingetrokken is. Silvia Bromet monteerde de beelden tot een imposante, soms meedogenloos eerlijke documentaire: Moeder & Grunberg. Hij vraagt haar hoe dingen zaten, ze geeft zakelijk antwoord en zingt liedjes uit haar herinnering. De interactie is omzichtig, lucide en soms snoeihard. Het wordt duidelijk dat de zoon alleen door volledige beschikbaarheid en fysiek contact zijn onmogelijke taak kan benaderen. Zijn leven staat in haar dienst.

In Verlies Niet de Moed vallen regisseur en hoofdpersoon Hella de Jonge (Den Haag, 1949) samen. Haar vader, tekstschrijver Eli Asser (Amsterdam, 1922), is een wandelend voorbeeld van survivor guilt. Hij dook in 1943 onder, als leerling-krankzinnigenverpleger van Het Apeldoornsche Bosch, daags voordat zijn patiënten werden gedeporteerd. De gasslang ging direct de treinwagon in. Hij heeft nooit over zijn keuze willen praten. Hij had geen recht meer op

leven, zijn eigen kinderen waren de zin van het bestaan geworden. Niet tot hun vreugde, overigens.

Nu is het tijd geworden toch te gaan spreken, in een dramatische vertelling over leven en dood. Het verhaal eindigt in een greppel, nee, met een onbeholpen gracieus dansje van Hella, haar dochter Roos en kleindochter Maggie. Dat is de allermooiste scène van een schurende documentaire, met een

totaal onverwachte ontknoping.

Beide films staan op NRC.nl/NPODoc.