Infectie triggert reuma bij mensen met aanleg

Vrouw met reuma schilt een aardappel.
Vrouw met reuma schilt een aardappel. Foto ANP

Reumatoïde artritis, een autoimmuunziekte waarbij gewrichten chronisch ontstoken raken, kan ontstaan door een combinatie van erfelijke aanleg en een ‘vergissing’ van het afweersysteem. Tot die conclusie komt een team van Nederlandse, Griekse en Cypriotische onderzoekers onder leiding van René Toes van het Leiden Universitair Medisch Centrum (Nature Communications, 5 mei).

Veel antilichamen bij reuma blijken gericht tegen een bepaalde variant van het lichaamseigen eiwit vinculine. En die variant lijkt sterk op een eiwitonderdeel dat veel bij bacteriën voorkomt.

De onderzoekers denken nu dat de kiem voor reumatische klachten gelegd kan worden bij een bacteriële infectie. Het lichaam gaat antilichamen maken tegen de bacteriële eiwitten, maar omdat die zo sterk lijken op de lichaamseigen eiwitten vallen de antistoffen deze ook aan, zogeheten kruisreactiviteit. Maar dat gebeurt alleen bij mensen die hier genetisch gevoelig voor zijn, schrijven ze.

Het is al langer bekend dat de gevoeligheid voor reuma afhangt van het soort HLA-moleculen (HLA staat voor human leucocyte antigen) dat iemand heeft. Die spelen een rol bij de herkenning van lichaamsvreemde eiwitten. De onderzoekers lieten zien dat een bepaalde HLA-variant verhindert dat het immuunsysteem overdreven reageert op de vinculine-variant, en dus beschermt tegen reuma.

De onderzoekers lieten verder zien dat diverse soorten melkzuurbacteriën die normaal in het darmkanaal voorkomen sterk op vinculine gelijkende eiwitstukken bevatten. Die zouden de trigger voor reumatoïde artritis kunnen zijn. Reumatologen wisten al dat er antilichamen tegen vinculine in het bloed circuleren bij mensen die later last krijgen van reumatoïde artritis. De groep van Toes heeft daarvoor nu een verklaring gevonden.