De oorlog als grote pr-machine

Vandaag herdenkt Rusland WO II. Dat betekent: veel patriottisme en nationale trots. Het volk staat pal achter Poetin, maar Westerse leiders blijven dit weekend weg.

Zelfs de columnist van de patriottische krant Moskovski Komsomolets is er helemaal klaar mee – met die verdomde lintjes. De conducteurs van de Russische spoorwegen dragen ze. De caissières in de supermarkt. Ze hangen aan achteruitkijkspiegels, aan kinderwagens en aan de handtassen van de opgedofte dames in de metro. De lintjes zijn overal.

De orde van Sint-Joris, een wit kruis op oranje-zwarte versierselen, was de hoogste militaire onderscheiding in het tsaristische Rusland. De Orde van Glorie, die in 1943 door Stalin in het leven werd geroepen, kreeg – niet toevallig – dezelfde kleuren. Sindsdien symboliseren oranje en zwart de communistische overwinning op nazi-Duitsland. In de aanloop van het zeventigjarige jubileum van die overwinning kleurt Moskou oranje en heerst er lintjesgekte.

‘Overwinningsdag’ (9 mei, omdat het in Moskou al na middernacht was toen de Duitsers de capitulatie tekenden) had altijd al een militaristisch karakter, met zijn grootste parade over de kinderkopjes van het het Rode Plein. Maar onder Poetin is de herdenking uitgegroeid tot een nationale hoogmis van patriottisme en nationale trots. Nu Rusland weer tegenover het Westen staat, neemt die soms hysterische vormen aan.

Vorige maand begon het Russische OM een strafzaak tegen de leiding van het beroemde kinderwarenhuis Detski Mir, omdat het modelfiguren van soldaten van de Wehrmacht en de Waffen-SS aanbood. „Een bezoedeling van de waardigheid van de veteranen van de Grote Vaderlandse Oorlog”, stelde het OM. Het stripboek Maus van de Amerikaanse tekenaar Art Spiegelman over de holocaust werd van de schappen gehaald, omdat er een hakenkruis op de cover staat. In Jekaterinenburg werd een foto-expositie over het dagelijks leven van geallieerde soldaten op de dag van de opening plotseling afgelast. Volgens de directie van het museum waren er problemen met van de waterleiding. Volgens lokale media werd de tentoonstelling afgeblazen na een telefoontje van de geheime dienst FSB.

Het schrappen van de expositie is waarschijnlijk een wraakoefening, na de afzeggingen van westerse regeringsleiders. De Amerikaanse president Obama, de Britse premier Cameron, premier Rutte: geen van hen zal aanwezig zijn vandaag, als president Poetin op het Rode Plein de parade afneemt. De Duitse kanselier Merkel woont alleen de herdenking op zondag bij.

Het demonstratieve wegblijven van de westerse leiders lijkt pijnlijk voor Poetin, maar komt ideologisch gezien niet slecht uit. In de propaganda van het Kremlin is de strijd tegen het ‘fascisme’ actueler dan ooit. Staatsmedia hebben de Russische burgers overvoerd met de oorlog in Oekraïne. Daarbij wordt het conflict steevast voorgesteld als een strijd tegen ‘fascistische’ Oekraïeners, die uit zijn op de vernietiging van etnische Russen in hun land. De Amerikaanse militaire steun aan Kiev – hoe beperkt ook – maakt duidelijk dat het Westen zich in één kamp bevindt met de fascisten. Het is weer ‘wij’ tegen ‘zij’, zo vindt een meerderheid van de Russen. Zo was het voor de val van de Muur. En zo was het eigenlijk ook in de Tweede Wereldoorlog.

Confrontatiepolitiek

In het afgelopen jaar hebben de westerse sancties Rusland aan de rand van de economische afgrond gebracht. Maar politiek heeft Poetin nog steeds baat bij zijn confrontatiepolitiek. Maar liefst 56 procent van de Russen, zo blijkt uit een recente peiling van het onafhankelijke Levada-centrum, gelooft dat de burgeroorlog in Oekraïne is veroorzaakt door inmenging van de VS. Slechts 6 procent denkt dat Rusland schuld draagt aan het conflict. Ondertussen rijst de populariteit van de Russische president met 86 procent de pan uit.

Met de herdenking van vandaag kan Poetin zijn imago verder versterken. Het volk zal zich vergapen aan de splinternieuwe T-14 ‘Armata’-tank, symbool van Ruslands herwonnen militaire macht. Tijdens de vijftien jaar van zijn bewind (donderdag was het derde jubileum) heeft Poetin de Russische burgers niet alleen economische voorspoed gebracht, maar heeft hij vooral ook hun gebutste zelfbeeld opgepoetst. Als er nu verkiezingen zouden worden gehouden, dan zou Poetin met gemak een volgende termijn binnen halen – ook zonder stembusfraude.

Deze week liet de Russische president zich van zijn menselijke kant zien. In het blad De Russische Pionier vertelde Poetin over de heldendaden van zijn vader aan het front. Heroïek, zelfopoffering en groot persoonlijk lijden: het officiële levensverhaal van Poetins familie loopt parallel aan dat van de rest van zijn volk.

Zeventig jaar na dato identificeert Rusland zich nog steeds aan de hand van de Grote Vaderlandse Oorlog. Vladimir Poetin weet dat als geen ander.