Bizar schaak

In de jaren zestig van de vorige eeuw was de teamleider van de Nederlandse ploeg in landenwedstrijden een gepensioneerde militair die vaak tegen ons zei: „Jongens, denk er aan dat je niet voor jezelf speelt, maar voor je land.” Jawel, kapitein. Ondertussen dachten we: laat ons maar voor onszelf spelen, dan gaat het vast beter.

Elders ging het ook zo. Michail Tal en David Bronstein hebben geschreven dat ze er van langs kregen van officials van de sovjetschaakbond als ze in landenwedstrijden te riskant hadden gespeeld. Ze speelden voor hun land, dus geen avonturen!

Ik had niet gedacht dat ik zelf nog eens zou denken: jongens, niet zo onverantwoordelijk, besef toch dat je voor je land speelt. Het gebeurde toen ik de partij zag die de Hongaar Richard Rapport en de Egyptenaar Ahmed Adly een paar weken geleden speelden in het wereldkampioenschap voor landenteams in het Armeense kuuroord Tsaghkadzor.

Rapport is een voorvechter van het wilde bizarre schaak. Adly, die in 2007 jeugdwereldkampioen was, staat niet zo bekend, maar overtroefde Rapport bijna in bizarrerie. Hun partij, die door Adly met zwart werd gewonnen, begon zo: 1. b3 a5 2. e4 a4 3. b4 e6 4. Lb2 d5 5. a3 dxe4 6. Pc3 Pf6 7. g4 c5. Het lijkt bijna een terugval, niet naar het romantische schaak van de negentiende eeuw, maar naar nog veel vroeger tijden, toen de dobbelstenen bepaalden met welke stukken er mocht worden gespeeld.

Dat wereldkampioenschap, een wedstrijd van tien landen, werd gewonnen door China, dat vorig jaar ook de olympiade in Tromsø won. Het Project Grote Draak, dat in eerste instantie vier Chinese vrouwen wereldkampioen maakte, heeft nu ook de Chinese mannen tot grote hoogte verheven.

Die partij tussen Rapport en Adly laat ik maar niet zien, vooral omdat ik er geen touw aan vast kon knopen, maar de partij tussen Sutovsky en Lenderman is ook een bezienswaardig curiosum. Een witte koning die na een lange en barre tocht op f8 zijn droevig einde vindt, dat zie je niet vaak.

Emil Sutovsky (Israël) - Aleksandr Lenderman (VS), World Teams, Armenië 2015

1. e4 e6 2. d4 d5 3. Pc3 Pf6 4. Lg5 dxe4 5. Pxe4 Le7 6. Lxf6 gxf6 7. Pf3 a6 8. g3 b5 9. Lg2 Lb7 10. De2 Pd7 11. 0-0-0 Een ongebruikelijke zet. Aan de andere kant zou wits koning veiliger staan. 11...Ld5 12. The1 c6 13. Pc3 Da5 14. Pxd5 cxd5 15. Lh3 Merkwaardig. Het lijkt of wit zijn gevoel voor gevaar geheel verloren heeft. Hij had 15. Kb1 moeten doen en dan zou na bijvoorbeeld 15...Pb6 16. Ph4 een scherpe stelling ontstaan met kansen voor beide partijen. 15...Dxa2 16. Lxe6 0-0-0 Zwart had al hard toe kunnen slaan met 16...Da1+ 17. Kd2 Lb4+. Wat hij doet is iets minder sterk, maar simpel en veilig. 17. Lxd7+ Txd7 18. Pd2 Kb8 Zwarts koning staat veel veiliger dan die van wit. 19. Pb3 Tc8 20. Td3 Lb4 Het is al helemaal mis met wit. Zwart gaat zijn torens op de c-lijn verdubbelen en eventueel wits paard met a6-a5-a4 verdrijven, en wit kan daar weinig tegen doen. 21. Dd1 Tdc7 De kwaliteit pakken met 21...Lxe1 is hem al te min. 22. Te2 a5 23. Pd2 Lxd2+ 24. Kxd2 Dxb2 25. Ke3 Txc2 Het loopt vanzelf. Wit had hier op kunnen geven. 26. Ted2 T8c3 27. Txc3 Dxc3+ 28. Td3 Dc8 29. g4 Tc1 30. Df3 Met 30. De2 had wit iets langer stand kunnen houden, maar zwart staat ook dan natuurlijk glad gewonnen. 30...Te1+ 31. Kf4 Dc7+ 32. Kf5 Te5+ 33. Kxf6 Dd6+ 34. Kg7 Dg6+ 35. Kf8 Dh6+

Zie diagram.

Wits koning is aan het eind van zijn lange reis gekomen en gaat mat. Wit gaf op.