Als kind Guantánamo in, als man eruit

Omar Khadr was 15 toen hij opgesloten werd. Hij vermoorde een legerarts en zou banden met Al-Qaeda hebben. Khadr komt na bijna 13 jaar vrij.

Als vijftienjarige jongen werd Omar Khadr twaalf jaar geleden opgesloten in de Amerikaanse terreurgevangenis van Guantánamo Bay op Cuba. Hij was opgepakt in Afghanistan op verdenking van terrorisme. Gisteren kwam Khadr, die bekendstaat als het ‘kind van Guantánamo Bay’, op borgtocht vrij in de Canadese stad Edmonton.

Gekleed in een spijkerbroek, zwart poloshirt en sportschoenen verliet de 28-jarige Khadr, die door een militair tribunaal van ‘Gitmo’ is veroordeeld voor moord op een Amerikaanse legerarts, de rechtbank met zijn advocaten. Als voorwaarde voor zijn vrijlating zal Khadr – een Canadees van geboorte, die door zijn vader naar Afghanistan werd gebracht in dienst van Al-Qaeda – inwonen bij een van die advocaten, Dennis Edney.

„Ik wil de Canadese bevolking bedanken voor hun vertrouwen in mij en voor de kans die ze me geven”, zei Khadr enkele uren later voor de deur van Edneys huis in Edmonton. „Ik zal bewijzen dat ik beter ben dan wat ze van me dachten, ik zal bewijzen dat ik een goed persoon ben.”

Kritiek op zijn behandeling

Een rechter bepaalde eerder op de dag dat Khadr ondanks bezwaren van de Canadese regering vrij kon komen in afwachting van het hoger beroep in zijn zaak in de Verenigde Staten. „U bent vrij om te gaan”, zei de rechter, wat tot gejuich van zijn medestanders leidde, waaronder mensenrechtenorganisaties. Zij hebben hevige kritiek op de manier waarop Khadr is behandeld. Volgens Human Rights Watch en Amnesty International had hij moeten worden behandeld als kindsoldaat, een slachtoffer van de omstandigheden dat moet worden beschermd.

In plaats daarvan zat Khadr tien jaar lang vast in Guantánamo, en zouden zowel Canada als de VS zijn grondrechten hebben geschonden. Khadr zou als minderjarige zijn blootgesteld aan marteling, waaronder waterboarding. Hij is ondervraagd over zijn banden met Al-Qaeda alsof hij een volwassene was; videobeelden van zijn ondervraging als tiener zijn de enige beelden van een ondervraging op Gitmo die ooit openbaar zijn gemaakt.

Regering: ‘terrorist is vrijgelaten’

In 2010 sloot Khadr een deal met de aanklagers op Guantánamo Bay: hij bekende schuld aan de aanklachten tegen hem – hij zou een granaat hebben geworpen die een legerarts het leven kostte – in ruil voor strafvermindering en vertrek uit de terreurgevangenis. Hij werd veroordeeld tot veertig jaar cel, maar hoefde er door de deal maar acht uit te zitten – een unieke veroordeling van een minderjarige wegens oorlogsmisdaden. Twee jaar later werd hij overgebracht naar een gevangenis in Canada.

De Canadese regering was ontstemd over de vrijlating. „Een veroordeelde terrorist is toegelaten tot de Canadese samenleving zonder dat hij zijn straf helemaal heeft uitgezeten”, zei de Canadese minister van Openbare Veiligheid, Steven Blaney. „Omar Khadr heeft schuld bekend aan gruwelijke misdrijven.”

Khadr zegt dat hij alleen schuld heeft bekend om weg te kunnen komen uit Guantánamo, dat door waarnemers wordt gezien als een juridisch zwart gat. Critici in Canada en de VS zien de vrijlating echter als een teken dat Canada laks is in de strijd tegen terrorisme.

Volgens zijn advocaten gebruikt de Canadese regering Khadr als zondenbok. Gevraagd wat hij tegen premier Harper zou willen zeggen, antwoordde Khadr: „Ik moet hem teleurstellen, maar ik ben een beter mens dan hij denkt.”

Ondanks zijn goede gedrag tijdens zijn jarenlange gevangenschap en voor de camera’s, kan reclassering niettemin een uitdaging worden. Khadr heeft bijna nooit normaal contact gehad met leeftijdgenoten. Hij heeft de ideologie van zijn vader afgezworen en wil onderwijs volgen, zei hij. „Ik leer nog over mezelf. Ik heb niet veel levenservaring, en ik ben blij dat ik aan mijn leven kan beginnen.”