Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.

Managers zijn volstrekt overbodig

Bij IT-bedrijf Schuberg Philis bepalen personeelsleden zelf de gang van zaken, zonder managers. Dat lijkt te werken.

De glijbaan in het hoofdkantoor van Google, waar werknemers één dag per week mogen besteden aan een zelfgekozen project.
De glijbaan in het hoofdkantoor van Google, waar werknemers één dag per week mogen besteden aan een zelfgekozen project. Foto Paul Kitagaki / Sacramento Bee

In de meeste IT-bedrijven hebben IT’ers weinig te zeggen. Managers bepalen de targets, IT’ers voeren de opdrachten uit. Philip Dries (45) werkte jarenlang bij zo’n bedrijf. „We moesten telkens weer opboksen tegen de raad van bestuur”, zegt hij. „Zo frustrerend.”

Hij richtte in 2003 met twee collega’s Schuberg Philis op, een it-dienstverlener waar geen managers werken, IT’ers zelf bepalen wat ze doen en waar beslissingen over de richting van het bedrijf pas doorgaan als het voltallige personeel ermee instemt.

Inmiddels heeft Dries tweehonderd „collega’s”. Het woord werknemer vermijdt hij liever. „Het voelt zo denigrerend, zo hiërarchisch.” Schuberg Philis (51 miljoen euro omzet) heeft grote klanten als Rabobank, Eneco en Air France-KLM. Bij het jaarlijkse klanttevredenheidsonderzoek van IT-onderzoeksbureau Giarte eindigt Schuberg Philis steevast bovenaan.

Het Schuberg-motto is: laat werknemers zelf bepalen wat ze doen, dan presteren ze beter. Dat is des te opmerkelijker gezien de specialisatie van het bedrijf: het beheren van computernetwerken waar Rabo of Air France-KLM direct van afhankelijk is. En die miljoenen euro’s schade veroorzaken wanneer ze vastlopen. Falen is dus geen optie.

Niemand kan iets doordrukken

Besluitvorming gaat bij Schuberg Philis op basis van overeenstemming. „Bij grote en kleine beslissingen gaan we het hele bedrijf langs. Als iemand zwaarwegende bezwaren heeft, stopt het hele proces”, zegt Dries. „Niemand kan bij ons uit hoofde van zijn functie een besluit doordrukken. Of dat de boel niet hopeloos vertraagt? Nee, gelukkig zijn zelfs de koppige mensen altijd met rationele argumenten te overreden.”

En, werkt het? Sommigen denken van wel. Zo kreeg Schuberg Philis vorige week de Good Practice Award, een prijs van de Europese Unie voor bedrijven die succesvol werkstress verminderen.

Een misschien nog groter compliment is dat Schubergs organisatiestructuur wordt onderwezen aan de Harvard Business School. Na een bezoek aan Schuberg Philis besloot hoogleraar organisatiepsychologie Thomas DeLong een case study over het bedrijf te schrijven. Die gebruikt hij in zijn colleges over managementpraktijk. Hij vertelt in een YouTube-filmpje over het verlangen van werknemers om zich nuttig te voelen in een organisatie. Over Schuberg: „Letterlijk ieder individu in dit bedrijf had het gevoel: de boel functioneert niet zonder mij.”

Essentieel in de Schuberg-filosofie: de IT’ers doen zelf beloftes aan klanten. Dries: „We hebben geen salesmanagers dus de IT-jongens zitten met de klant om de tafel. Dat is fijn voor de klant, want die krijgt geen valse beloftes te horen. Maar het is ook beter voor de IT’ers, omdat ze hun werk naar eigen inzicht kunnen invullen.”

Schubergs IT’ers hebben meer vrijheid, maar ook meer verantwoordelijkheid. Juist die combinatie maakt mensen gelukkig, aldus Dries. „Je hebt minder stress als je het gevoel hebt zelf aan het roer te staan.”

De cijfers staven die bewering. Het ziekteverzuim is opvallend laag: 0,9 procent, tegenover een gemiddelde van 3,8 procent in de IT-sector. Er is nauwelijks verloop onder de werknemers: de meeste IT’ers die twaalf jaar geleden begonnen, zitten er nog steeds.

Dat laatste kan ook te maken hebben met de secundaire arbeidsvoorwaarden. Wie bij Schuberg werkt, mag zelf zijn werktijden bepalen. Hoe lang je op vakantie gaat, is je eigen keuze. Het bedrijf investeert een kwart van de winst in het welzijn van de werknemer: trainingen, luxueuze gezinsdagen, een haptonoom, psycholoog en kok in vaste dienst.

Behoefte aan leiders?

Klinkt mooi, zo’n egalitair bedrijf, maar hebben mensen niet gewoon behoefte aan leiders? „Dat hebben ze zeker”, zegt Dries. „En die hebben we hier ook rondlopen. Maar niemand kan bevelen uitdelen. Als je iets gedaan wil krijgen van je collega’s, zal je ze moeten overtuigen.”

Veroorzaakt die eigen verantwoordelijkheid van werknemers niet juist meer spanning? „Wij merken het niet”, zegt Dries. „Natuurlijk gaat niet altijd alles goed. Wij hebben hier ook burn-outs gehad. Maar ik geloof in het principe dat iedereen invulling kan geven aan zijn eigen leven. Als je dat in je werk hebt, is dat in ieder geval één belangrijke stressfactor minder.”