President Burundi: derde termijn écht de laatste

Een demonstrant in Burundi met een gasmasker en een bord met de tekst: 'Stop het derde mandaat.' Hij verwijst daarmee naar de omstreden kandidaatstelling van president Pierre Nkurunziza voor een derde termijn. Foto AFP / Phil Moore

Pierre Nkurunzinza heeft beloofd dat een eventuele derde termijn als president van het Afrikaanse land Burundi écht zijn allerlaatste zal zijn. Dat meldt persbureau AP. Burundi gaat eind juni naar de stembus. Met de belofte lijkt Nkurunzinza te hopen de onrust in zijn land wat te beteugelen.

Nkurunzinza riep gisteren op de protesten tegen zijn kandidaatstelling voor een nieuwe presidentstermijn onmiddellijk te stoppen, zodat Burundi zich in vrede kan voorbereiden op de verkiezingen van 26 juni. Al ruim twee weken gaan in het straatarme land mensen de straat op. Bij de protesten vielen al zeker dertien doden.

Nkurunzinza beloofde gisteren dat gearresteerde demonstranten zullen worden vrijgelaten zodra de protesten stoppen. De protesten in Burundi zijn de hevigste sinds het einde van de burgeroorlog in het land tien jaar geleden.

Omstreden kandidaatstelling

Aanleiding voor de protesten is dat tegenstanders van Nkurunzinza menen dat diens kandidaatstelling voor een derde presidentstermijn ongrondwettelijk is. In de grondwet van Burundi staat dat een president maximaal één keer mag worden herkozen.

Nkurunzinza stelt echter dat hij bij zijn eerste termijn niet door het volk, maar door het parlement is gekozen. Hij werd destijds leider van een overgangskabinet na het einde van de burgeroorlog. Zijn eerste termijn telt daarom volgens hem niet. Het Constitutioneel Hof keurde zijn kandidaatstelling eerder deze week goed in een omstreden uitspraak.

Nkurunziza stelde zich eind vorige maand, ondanks negatieve adviezen van oppositiepolitici, wereldleiders en de katholieke kerk, herkiesbaar voor een derde ambtstermijn. NRC-correspondent Koert Lindijer schreef (€) daarover eind april al in de krant:

“Topman Ban Ki-moon van de Verenigde Naties, de Veiligheidsraad, de Europese Unie en de Verenigde Staten hebben Nkurunziza gewaarschuwd dat de fragiele vrede sinds 2003 door dit controversiële besluit in gevaar komt.”

Lange historie van geweld en burgeroorlog

Kort na bekendmaking van het besluit begonnen de eerste demonstraties in hoofdstad Bujumbura. Burundi is één van de vijf armste landen ter wereld. Tussen 1993 en 2006 woedde er een burgeroorlog. Lindijer eind april in de krant:

“Burundi bouwde in het onafhankelijke Afrika het aanzien op van een van de meest gewelddadige landen van het continent. In de schaduw van de massaslachtingen in buurland Rwanda kwamen bij strijd tussen Hutu’s en Tutsi’s tussen 1962 en 1993 een kwart miljoen mensen om. Democratische verkiezingen gevolgd door de moord op de zittende president leidden tot een nieuwe burgeroorlog waarbij in de jaren na 1993 nog eens driehonderdduizend Burundiërs omkwamen.”

De kans op een verdere escalatie van het huidige geweld lijkt dus aanwezig. En de belofte van Nkurunziza dat een eventuele derde termijn echt zijn laatste zal zijn, neemt het risico daarop evenmin weg. Want het is maar de vraag of tegenstanders hem zullen geloven. Mocht de vlam verder in de pan slaan, dan hoeft het echter niet weer genocidaal geweld te worden zoals vroeger, stelt Lindijer.

“Onder president Nkurunziza kregen de Hutu’s voor het eerst controle over politiek en het veiligheidsapparaat. Daarmee is een belangrijke reden voor moorden langs etnische lijnen verdwenen. In de kliek rond de president, die krampachtig vasthoudt aan de macht, zitten zowel Hutu’s als Tutsi’s.”