Nieuwe economie: een ei dat op uitkomen staat

23 april 2015 – Het nieuws blijft komen en het went niet. VVD en PvdA hebben voortgang geboekt in hun Bed, Bad en Broodcrisis. Na ING ontslaat ook verzekeraar NN uitzendkrachten om te voorkomen dat zij door de nieuwe Flexwet recht krijgen op een transitievergoeding. De baas van de Bank Nederlandse Gemeenten verdient bijna driekwart miljoen

23 april 2015 - Het nieuws blijft komen en het went niet. VVD en PvdA hebben voortgang geboekt in hun Bed, Bad en Broodcrisis. Na ING ontslaat ook verzekeraar NN uitzendkrachten om te voorkomen dat zij door de nieuwe Flexwet recht krijgen op een transitievergoeding. De baas van de Bank Nederlandse Gemeenten verdient bijna driekwart miljoen – ook zo’n baan vol ondernemersrisico.

Iedere keer is het een tik in de nek van het democratische openbaar bestuur zoals we dat kennen. De vluchtelingenstroom uit Afrika en het Midden-Oosten is niet de schuld van iemand of iets waar je de hand op kunt leggen. Maar de genoemde bronnen van schamperheid dichterbij zijn wel van eigen makelij. Zo hebben we ons land ingericht. Of laten inrichten.

Soufian, de vakkenvuller van Albert Heijn, die half gekleed op de jaarvergadering van Ahold uitlegt dat hij 299 jaar moet werken om evenveel te verdienen als zijn baas in één jaar, heeft de tijdgeest beter te pakken dan CEO Dick Boer die het gesprek ontloopt. Later blijkt het verschil 1 op 346 te zijn.

Net als met al die andere grootverdieners die hun bedrijf niet zelf hebben opgebouwd: het gaat niet om jaloezie maar om de hoogmoed die niet meer wordt geaccepteerd. De tijd van de hoge heren was al voorbij. Die van de als onverdiend gevoelde topinkomens nadert dat stadium.

Van oudsher kijken we in dit deel van de wereld naar onze volksvertegenwoordigers om misstanden recht te zetten. Zij maken mét de regering de wetten en geven stem aan veler mening over maatschappelijke ontwikkelingen. Ook nu nog, maar voor veel mensen is die gestroomlijnde inspraak steeds irrelevanter.

Te vaak praat de politiek een beetje mee. Minister Dijsselbloem heeft zichzelf noch zijn partij goed gedaan in zijn omgang met geëxplodeerde vergoedingspakketten. Hij sprak met meel in de mond en toonde geen helder moreel of maatschappelijk perspectief. Hij legde zich neer bij wat niet meer wordt begrepen.

Het viel te voorspellen dat werkgevers zouden proberen onder de Flexwet uit te komen. Gezien de huidige hoge werkloosheid kunnen zij zich veroorloven tijdelijke contracten niet in vaste om te zetten. Met zijn wel moreel getoonzette reactie hoopt minister Asscher bedrijven tot goed burgerschap te bewegen. Maar zij handelen volgens de logica van de oude economie. Naar voorbeeld van hun bazen en toezichthouders.

De democratische politiek van de laatste tien, twintig jaar heeft met steeds dwingender maatregelen getracht greep te houden op onze samenleving. De tijdgeest moet desnoods met vaste hand worden geaccommodeerd. Maar globalisering, europeanisering, financialisering en de nieuwe technologieën maken hun vertoon van macht tamelijk krachteloos. Iedereen ziet dat.

Staatssecretaris Van Rijn heeft gelijk dat het goed zou zijn als gemeenten op menselijke schaal burgers zouden helpen hun maatschappelijke en medische noden te lenigen. Maar om zo’n ingewikkelde overgang van taken en bevoegdheden zonder kleinschalige proefprojecten in korte tijd door te voeren, grenst aan geweld. De thuiszorg en de toekenning van tienduizenden persoonsgebonden budgetten zijn ontwricht. Volhouden dat alles beheerst verloopt is beleidscabaret.

De nationale politiek is voor radio en televisie nog het te volgen toneel, maar steeds meer beslissingen die ons aangaan worden in Brussel en op het stadhuis genomen. In gemeenten is men zich bovendien veel meer ervan bewust dat slimmere, actieve burgers elkaar via buurt- en belangennetwerkjes weten te vinden. Ook zonder het in bezuinigingstijden opportunistisch klinkende verhaal van de participatiesamenleving.

Mét de decentralisaties tuimelt de zoektocht naar nieuwe vormen van democratie naar wijk en gemeente. Zonder direct al te veel staatsrechtelijke beren op de weg te zien heeft minister Plasterk diverse uitnodigingen de deur uit gedaan aan burgers, bedrijven en samenwerkingsverbanden om voorstellen te doen hoe voortaan lokaal vraagstukken worden gedefinieerd en opgelost.

Het heeft iets roekeloos dat het ministerie dat gaat over ons openbaar bestuur zonder juridische richtlijnen voorstellen vraagt die het Huis van Thorbecke niet verbouwen maar tot museumstuk kunnen verklaren. Toch lijkt dat wijzer dan de dirigistische keuze van het regeerakkoord dat een provincie Noordvleugel wilde opleggen.

Gemeentes worden in hoog tempo ingehaald door initiatieven van burgers die het heft in handen nemen op gebieden als wonen, energie, stadslandbouw, burenhulp, ziekenvervoer. Dinsdag werden in Rotterdam honderd van dat soort projecten gepresenteerd die een derde van de Rotterdammers op de een op andere manier bereiken (zie krachtinnl.nl). Als de overheid niet in de weg loopt helpt zij al geweldig. Voordat Den Haag dáár aan toe is…

email: opklaringen@nrc.nl; twitter: @marcchavannes