Hoe 43 Mexicaanse studenten konden verdwijnen in de nacht

In de Mexicaanse stad Iguala omsingelen op 26 september 2014 zwaarbewapende politieagenten drie bussen met jonge studenten. De agenten openen het vuur. Zes studenten vinden de dood. In de chaos van de nacht verdwijnen daarna bovendien nog eens 43 studenten.

Demonstranten houden borden met foto's van vermiste Mexicaanse studenten omhoog tijdens een protestmars in april bij de Verenigde Naties in New York. Foto AFP / Eduardo Munoz

‘De nachtmerrie begon net na zonsondergang.’ Zo begint het eerste deel, Mexico: how 43 students disappeared in the night, van de dubbele longread Ghosts of Iguala op website The Intercept.

In de Mexicaanse stad Iguala omsingelen op 26 september 2014 enkele zwaarbewapende politieagenten drie bussen met jonge studenten. De agenten openen het vuur. De studenten proberen in paniek te ontkomen in de donkere straten. Tegen de tijd dat het schieten stopt, zijn er zes doden en 24 gewonden.

Het eerste deel van longreadtweeluik Ghosts of Iguala is een reconstructie van dit drama op de avond van 26 september. Waarom opende de politie het vuur op de studenten? Wat was de aanleiding? Hoe kon het zo uit de hand lopen? Kortom: wat is er eigenlijk precies gebeurd?

Cellphone video recorded that night shows the students yelling at their attackers. “We are unarmed!” the students scream. “What are you aiming at? … You killed my friend! … Call an ambulance!”

Maar de avondtragedie die zes studenten het leven kostte, bleek de volgende ochtend helaas pas het begin. Er waren in de nacht, in de chaos van de schietpartij, ook maar liefst 43 studenten verdwenen. Door de politie ontvoerd.

Wie zat er achter de verdwijning van de 43 studenten?

Over deze verdwijning handelt het tweede deel van Ghosts of Iguala: Mexico: case unravels in disappearance of 43 students. Waar het eerste deel van het tweeluik vooral een reconstructie is, is dit tweede deel meer een analyse met betrekking tot de schuldvraag: wie was verantwoordelijk voor de schietpartij en de ontvoering, wie gaf de politie opdracht?

Het tweede deel gaat dus uitvoerig in op de Mexicaanse doofpotcultuur - ook op federaal niveau - het gebrekkige onderzoek door de Mexicaanse politie naar ontvoeringen en verdwijningen - waar zij vaak zelf schuldig aan is - en de enorme complexiteit van Mexico’s criminaliteitsprobleem.

In januari verklaarde de Mexicaanse procureur-generaal alle 43 verdwenen studenten dood. Hij deed dat op basis van bekentenissen en forensisch bewijs, gevonden bij een vuilnisbelt waar de 43 studenten volgens hem zouden zijn vermoord, en daarna verbrand - in opdracht van burgemeester José Luis Abarca en zijn vrouw María de Los Ángeles Pineda Villa.

Op de lezing van de procureur-generaal is echter veel kritiek. Slechts één van de vermiste studenten is geïdentificeerd. De vermissing van de studenten zorgde voor een golf van protesten in Mexico.

De activistische studenten, die een feestelijke bijeenkomst van burgemeestersvrouw Pineda Villa wilden verstoren - en om daar te komen bussen hadden gekaapt - zouden in opdracht van burgemeester Abarca door de politie van Iguala zijn ontvoerd en overgeleverd aan een drugsbende.

Maar het onderzoek van The Intercept werpt hier een ander licht op. Volgens de website waren de burgemeester en zijn vrouw, die banden hadden met drugsbendes en een uitzonderlijk slechte en corrupte reputatie bezaten, makkelijk aan te wijzen daders die eventuele betrokkenheid van hoger geplaatste politieke leiders en politiefunctionarissen konden verbloemen.

Iguala’s mayor at the time of the disappearances, José Luis Abarca, and his wife, María de Los Ángeles Pineda Villa, were the perfect villains. Abarca had been investigated for illegal enrichment and locally suspected of murder. His wife, meanwhile, hailed from a family of drug traffickers, and had once publicly threatened a reporter who crossed her, warning she would have his ears cut off. Nevertheless, it’s far from clear the couple played the central role in the disappearances that the government has contended.

Uitvoerig veel informatie, maar sommige vragen blijven

En dus blijven er vragen, ook na het lezen van deze dubbele longread. De meest prangende: ‘Waarom moesten deze studenten zo nodig verdwijnen?’. The Intercept geeft eerlijk toe dat daarop nog steeds geen sluitend antwoord bestaat:

“There is still little clarity on the questions of why the students were disappeared, or where they were taken.”

Na het lezen van dit tweeluik besef je echter wel beter dan ooit hoe moeilijk het boven water krijgen van een antwoord op die waarom-vraag ook is. Het is een antwoord dat misschien wel nooit zal komen.

Lees het volledige dubbelartikel op de website van The Intercept: het eerste deel Mexico: how 43 students disappeared in the night en het tweede deel Mexico: case unravels in disappearance of 43 students.