Economie

Geloof jij die tandpastareclame echt?

Beeld NRC Q

Geloof jij dat je tanden gaan fonkelen als je deze tandpasta gebruikt?

https://www.youtube.com/watch?v=pLg4rSllYX4

Waarschijnlijk snap je wel dat de reclame een tikkeltje overdreven is. Dat de reclame “niet serieus is bedoeld” vindt ook de Reclame Code Commissie, die er onlangs een klacht over behandelde (en afwees). Een beetje overdrijven mag dus.

Maar niet álles aan deze tandpastamarketing is zo duidelijk over de top. Dit gebeurt er volgens de website van Prodent als je je tanden met het blauwe goedje poetst:

“Na het poetsen is het blauw weg… uw tanden zijn verwonderlijk witter dan voordien.”

Verwonderlijk witter? Er zijn nogal wat producten die ons effecten beloven die te mooi om waar te zijn lijken. Kan dat? NRC Q testte er drie.

1. Wittere tanden

Swipe of klik naar rechts voor de volgende slide.

2. Blondere lokken

3. Langer rode lippen

Bij geen van de producten zagen we zelf verschil. Een stralend oplichtend effect, blondere lokken? Zestien uur zoenproof? Niet helemaal. Maar de claims zijn ook weer niet strikt onwaar: met een vergrootglas (kleurmeting of foto) was er een klein verschil te zien of bleek in ieder geval een deel van de lippenstift wel uren te blijven zitten. Je zou dus kunnen zeggen dat deze fabrikanten waarmaken wat ze beloven, al zoeken ze soms de grens wel op.

Wat mag een cosmeticafabrikant eigenlijk allemaal beweren? En wie controleert of de claims kloppen als wij het niet testen?

Deskundigen?

De meeste dermatologen houden zich niet bezig met cosmetica, zegt onderzoeksarts Jetske Ultee: “Die zeggen: het doet toch allemaal niets.” Het gemiddelde onderzoek van de cosmetica-industrie stelt volgens haar dan ook weinig voor:

“60 procent minder rimpels na antirimpelcrème? Dat is vaak bij een paar mensen getest. Die smeren dan een paar dagen geen crème, als je er daarna wat op smeert, vallen hun droogtelijntjes minder op. Maar als je er pure olie of boter op had gesmeerd, gebeurde hetzelfde.”

De Consumentenbond dan?

De Consumentenbond richt zich niet speciaal op cosmetica, maar zo nu en dan test het die wel. Zo bleek shampoo die de kleur van geverfd haar beschermt niet te bestaan en blijft ‘longlasting’ lipstick langer zitten dan gewone lippenstift, maar nooit 24 uur.

De Consumentenbond onderneemt alleen geen actie richting fabrikant of toezichthouder. Die laatste vindt het volgens woordvoerder Joyce Donat “te onschuldig” en dus wordt de fabrikant vooral afgestraft door publiekelijk namen en shamen. Zo wil de bond consumenten “wijzer maken”.

De industrie zelf?

De fabrikanten zelf zouden er ook belang bij moeten hebben dat hun concurrenten geen valse beweringen maken, toch? “Intern hebben ze een mechanisme om te controleren of ze zich aan de regels houden. Maar ze controleren niet bij de concurrent”, zegt woordvoerder Marjolein van Oostrum van de Nederlandse Cosmetica Vereniging.

Er is sinds begin dit jaar wel een reclamecode voor cosmetica, opgesteld door de NCV zelf:

Reclamecode Cosmetische Producten

Er moet dus “bewijsmateriaal” zijn, tenzij “de gemiddelde consument” begrijpt dat de claim “van abstracte aard” of “duidelijk overdreven” is. Wat voor bewijsmateriaal wordt bedoeld, is onduidelijk. Net als wat ‘duidelijk overdreven’ is. En wat gebeurt er als zo’n reclame niet aan de zelfopgelegde eisen voldoet? Van Oostrum:

“Over het algemeen blijft zo’n reclame draaien.”

De Reclame Code Commissie?

Toch worden reclames volgens haar soms wel gestopt of aangepast. Vaak door de Reclame Code Commissie, ontstaan vanuit adverteerders zelf. Die neemt klachten over misleidende reclames in behandeling en doet er uitspraak over met behulp van de reclamecode. Maar uit zichzelf controleert de RCC producten niet. En sancties of boetes kan de commissie ook niet opleggen.

Wat dan wel? De RCC handelt naar eigen zeggen volgens een principe van “zelfregulering”. Ze doen een aanbeveling - die in ongeveer 95 procent van de gevallen wordt opgevolgd door de fabrikant - of zoeken de pers op. Wie er dan echt verantwoordelijk voor de controle? “De NVWa”, verwijst Van Oostrum ons door.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit?

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWa) dus. Die baseert zich op regels van de EU. Claims moeten waar zijn, er moet bewijs voor zijn en ze moeten eerlijk zijn. Toezicht hierop houden “nationale autoriteiten”, mailt EU-woordvoerder Lucía Caudet. 

Naast de NVWa, die bij een overtreding een schriftelijke waarschuwing afgeeft of het product laat verbieden of terugroepen, is er ook nog de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Die deelt af en toe boetes uit voor misleiding door ondernemingen.

Maar of een antirimpelcrème echt rimpels tegengaat? Daar kijken de NVWa en ACM niet echt naar. De NVWa kijkt vooral of producten veilig zijn en vindt fabrikanten zelf verantwoordelijk voor de claims op verpakkingen, laat een woordvoerder weten. Zolang er geen verboden, onveilige medische claims (zoals deze) worden gemaakt. De ACM legt de prioriteit bij de “zware” gevallen, waarbij consumenten echt zijn gedupeerd. 

Dan is een beetje minder lippenstift toch iets te onschuldig.