Zonder mindfulness lag ik in de goot

, grondlegger mindfulness. „Leef in het nu, doe minder en wees meer. Dát is mindfulness.”

Jon Kabat-Zinn: „Ik ben milder geworden dankzij mindfulness, voor mezelf en voor anderen. En gezelliger.” Foto Bob van der Vlist

„Luister!”, zegt Jon Kabat-Zinn (70) terwijl we langs een open raam lopen. „Peter en de Wolf. Prokofjev.” En inderdaad: binnen staat een meisje met een paardenstaart, haar viool onder de kin geklemd. „Voel je die zon op je gezicht?” vraagt hij even later. „Heerlijk. Echt lente. Zullen we een bankje zoeken?” Wanneer ik wil antwoorden dat het met dit weer een onmogelijke opgave is – iedereen aast op de vrije plekken: zakenmannen, toeristen, duiven – wijst hij. „Kijk, daar komt er net een vrij!” Niets lijkt Kabat-Zinn te ontgaan. Al zijn zintuigen staan op scherp.

Twee dames van middelbare leeftijd, bepakt en bezakt met Bijenkorf-tassen, maken plaats voor ons. Ze lachen naar Kabat-Zinn, bewonderend, net als de honderden vrouwen die vanochtend zijn workshop ‘Mindfulness en gezin’ in De Rode Hoed bijwoonden. „Waar is-ie?” klonk het na afloop. „Ik wil nog met hem op de foto! Zit-ie op de wc? Ik wil een handtekening!”

En dat terwijl de Amerikaanse moleculair bioloog de goeroestatus juist koste wat kost wil vermijden. Ja, hij is de grondlegger van Mindfulness Based Stress Reduction (MBSR), oftewel ‘mindfulness’ – de aandachtstraining die de laatste jaren zo populair is. Maar die aandacht hoeft niet naar hém uit te gaan. Zijn lezingen, zijn interviews zijn bedoeld om mensen te laten kennismaken met mindfulness.

„Vrijwel iedereen heeft weleens van de term gehoord” zegt Kabat-Zinn, terwijl hij me bij het zitten gaan nog net op tijd waarschuwt voor een klodder vogelpoep. „Maar wat het precies inhoudt, weten de meesten niet. Als je bij jezelf nagaat... Wat is jouw associatie met mindfulness?”

Iets met een rozijn. Dat je met volle aandacht een rozijn moet eten.

„De rozijnoefening, ja. Die is bedoeld om al je zintuigen te richten op datgene wat je aan het doen bent. Maar mindfulness is meer dan een losse oefening, meer dan een trucje of meditatietechniek. Meer dan de hype die het momenteel lijkt te zijn. Het is een manier van leven. Niet teveel bezig zijn met verleden of toekomst, maar bewust in het nu leven. De zon op je gezicht voelen…’

Dat is makkelijk gezegd, met mooi weer.

„… of de regen. De situatie accepteren zoals die is, daar draait het om. Aanwezig zijn in het moment, of het nu prettig, onaangenaam of saai is. Juíst als het saai is. Als mensen hebben we de neiging om situaties die ons niet aanstaan te ontvluchten of te bevechten. We willen iets doen om het negatieve gevoel aan te pakken. Maar dat voortdurende vechten en vluchten kost energie. Terwijl je er ook voor kunt kiezen níet te handelen. Go with the flow. De kunst is om minder te doen en meer te zijn.”

Hoe doe je dat, meer zijn?

„Door te mediteren – aandacht te besteden aan dat wat er is. Je ademhaling, je avondeten of het ritme van je voetstappen. Toen ik in 1979 met de MBSR-trainingen begon, dachten veel mensen dat mindfulness een soort boeddhisme was. Terwijl het helemaal niets met religie te maken heeft.

„MBSR is gericht op het vergroten van opmerkzaamheid, en op het accepteren van de situatie zoals die is. Aanwezig zijn in het nu kun je trainen, als een spier – en meditatie is daarbij een belangrijk hulpmiddel. Maar je hoeft niet per se urenlang stil te zitten op een kussentje om te mediteren. En je hoeft er ook niet voor op een mooie plek in de natuur te zijn – op het strand van Bali, of in de bergen. Oefenen kan overal.”

Meer zijn en minder doen lijkt me niet altijd handig. Op carrièregebied bijvoorbeeld... Hoe leg je zoiets aan je baas uit?

„Natuurlijk betekent het niet dat je helemaal niets meer mag doen. Het gaat er alleen om dat je een goede balans vindt tussen die twee. Hoe sneller het leven gaat en hoe meer stress we ervaren, des te meer we geneigd zijn om afleiding te zoeken - op onze smartphones bijvoorbeeld. We vinden het scary as hell om niets te doen te hebben. Maar doordat we onszelf continu afleiden, creëren we nooit rustmomenten. Terwijl je juist door die momenten energie krijgt.

Word je door leven in het nu gelukkiger?

„Mindfulness betekent niet dat je nooit meer een baaldag mag hebben. Het gaat er niet om een bepaalde gemoedstoestand te bereiken. Natuurlijk zijn er dagen dat je je chagrijnig voelt, of verdrietig. Maar mindfulness kan ervoor zorgen dat je emoties niet zo snel met je aan de haal gaan – dat je ze opmerkt, maar er niet te zwaar aan tilt. Want gevoelens zijn niet statisch – je bént je emoties niet. Daarom werkt mindfulness ook bij het voorkomen van depressies: je leert je sombere gevoelens waar te nemen, zonder erin te blijven hangen.

„Vorige week nog publiceerden Engelse onderzoekers in het medische tijdschrift The Lancet een onderzoek waaruit blijkt dat voor mensen die in het verleden depressief zijn geweest en terugval willen voorkomen, mindfulnesstherapie net zo effectief is als medicatie. En er zijn meer wetenschappelijke bevindingen, van neurowetenschappers over de hele wereld, die de positieve invloed van mindfulness en meditatie onderstrepen.”

Bent u zelf ook veranderd door mindfulness?

„Absoluut. Zonder mindfulness was ik allang dood geweest. Ik ben opgegroeid in de jaren zestig, en was heel erg op zoek naar mezelf. Als ik niet was begonnen met mediteren, dan was ik hoogstwaarschijnlijk gaan experimenteren met drugs en in de goot geëindigd.

„Ik ben ook milder geworden dankzij mindfulness, voor mezelf en voor anderen. En gezelliger. Want mindfulness betekent niet dat je altijd je broodje kaas zwijgend naar binnen moet werken, of nooit muziek mag luisteren tijdens de afwas. Het betekent dat je opmerkzaam bent. Door met je volle aandacht aanwezig te zijn bij datgene wat je ziet, hoort en voelt word je voor je omgeving een leuker persoon. Mensen merken het als je er met je gedachten niet bij bent.”

Maakt mindfulness ons ook tot betere mensen? Hoe zit het bijvoorbeeld met de invloed op - pak ’m beet – wereldvrede?

„Die is er zeker, daar ben ik van overtuigd. Vetes ontstaan vaak doordat mensen teveel handelen vanuit hun emoties, en doordat ze zichzelf als slachtoffer zien. Maar door jezelf in die slachtofferrol te plaatsen, ga je voorbij aan je eigen aandeel en bestempel je de ander gelijk als dader.”

Terwijl de werkelijkheid vaak veel minder zwart-wit is.

„Gelukkig raakt mindfulness steeds meer ingeburgerd in de politiek. In het Verenigd Koninkrijk hebben al zo’n 120 parlementsleden de afgelopen twee jaar meegedaan aan een mindfulnesstraining”

De toekomst van mindfulness ziet er dus rooskleurig uit?

„Steeds meer mensen lijken het belang ervan in te zien, ja. Maar hoe mooi die toekomst ook mag uitpakken, het allermooiste moment is altijd het nu. Dus op dit moment is dat: jij en ik, hier op het bankje, met de zon op onze wangen.”

    • Gemma Venhuizen