Het complot van Abbottabad

Leon de Winter schreef een roman over Osama Bin Laden waarin een groep Navy Seals zorgt dat de terrorist blijft leven. Een complottheorie als op de betere drankavond.

Er is niets over in Abbottabad, Pakistan, van de laatste schuilplaats van Osama Bin Laden. Vier jaar geleden werd hij daar gedood door Amerikaanse Navy Seals. Foto Sultan Dogar/EPA
Er is niets over in Abbottabad, Pakistan, van de laatste schuilplaats van Osama Bin Laden. Vier jaar geleden werd hij daar gedood door Amerikaanse Navy Seals. Foto Sultan Dogar/EPA

Vorig jaar signaleerde de jury van de Librisprijs de opkomst van de non-fictieroman, de roman die zijn bestaansrecht goeddeels ontleent aan de rol die de werkelijkheid erin speelt. Als er één Nederlandse schrijver is die zich met zijn volle gewicht op de non-fictieroman heeft gestort, dan is het Leon de Winter.

In zijn nieuwe roman Geronimo exporteert hij zijn methode naar de internationale politiek: de titel verwijst naar de codenaam die de Amerikanen gebruikten voor Osama Bin Laden bij de actie die de terroristenleider op 1 mei 2011 het leven kostte. In het boek zien we de Al Qaeda-leider, mild vermomd, ’s nachts op een brommertje door de Pakistaanse stad Abbottabad tuffen, met graagte roken, en een plotselinge affectie opvatten voor een door de Talibaan verminkte bedelares. Ook is hij in het bezit van een USB-stick waarmee hij de president van de Verenigde Staten ‘bij de ballen’ meent te hebben. Intussen wordt in de VS de raid op zijn huis voorbereid.

Over de literaire ambities van het boek kunnen we kort zijn. Alles staat ten dienste van de spanning die De Winter aanjaagt met daden van oorlog en terreur, tot er amper nog een hoofdpersoon in leven is. Dubbele trauma’s werken beter, dus heeft ex-CIA’er Tom Johnson, de belangrijkste held, een dochter verloren en is hij ook ernstig gewond geraakt bij een bevrijdingsactie én voelt hij zich verantwoordelijk voor de verminking van het hierboven al genoemde meisje. De Winter blijft een schrijver waarbij je precies leest wat de whisky kost (500 dollar per slok), maar amper hoe die smaakt (‘best lekker’).

De zorgeloosheid van een drankavond

Geronimo is het best te verteren als je meegaat in het bizarre genot dat komt kijken bij het verzinnen van een goed complot. Zie een van de scènes aan het begin, wanneer Tom op een Amerikaans barbecuefeest belandt met de Navy Seals die de aanval op Bin Laden voorbereiden. Subtiel hebben de mannen dan al te horen gekregen dat het officiële doel van de missie weliswaar ‘capture or kill’ is, maar dat het toch echt niet de bedoeling is dat Bin Laden overleeft. Je ziet het feestje voor je: verontwaardiging over die opdracht, speculaties over de achtergrond en over de praktische mogelijkheden. Er moet toch een tunnel zijn? Meer drank! Dan staat er iemand op die alles van Afghaanse tunnelbouwers weet en iedereen blijkt op het strand van Goa dezelfde straatartiest Ben Laden te kennen, waarna een groots complot daagt: het ontvoeren van ‘UBL’ vlak vóór de aanval, zodat een dubbelganger zal worden gedood. Is er nog bier?

Het idee heeft de zorgeloosheid van de betere drankavond. En het voordeel van een roman is dat je die dan ook een nuchter vervolg kunt geven. Zo zien we in Geronimo de onbestaanbare stunt uitgevoerd worden, al blijkt De Winter nog maar weinig passende daden voor hem te kunnen verzinnen.

Homeland, maar dan eenduidiger

De charme van deze roman ligt in de krankzinnigheid, die je het liefst nog wat verder doorgevoerd zou willen zien. Daar laat De Winter het echter lopen, zoals ook de inhoud van de mysterieuze USB-stick een forse anticlimax vormt.

Het is helemaal de sfeer van de tv-serie Homeland, al waagt De Winter zich (helaas) niet aan de verwarrende wisselende loyaliteiten uit die serie. In Geronimo weet je wat voor vlees je in de kuip hebt: wrede Arabieren, efficiënte Israëliërs en goedhartige christenen die hun ondergang tegemoet sukkelen.

De non-fictie van deze roman zit in de details: De Winter heeft zich volgezogen met feiten en uiteindelijk hebben die ook invloed op hoe je het boek gaat lezen: meer op zoek naar feitelijke waarheid dan naar literaire verlossing. Voor je het weet zit je op internet te kijken hoe het ook alweer precies zat met de aanslag op een helikopter waarbij in augustus 2011 een Navy Seals 6 team, van dezelfde divisie die Bin Laden doodde, in Afghanistan omkwam. En denk je dat het geen toeval kan zijn. Maar wat is er gebeurd? Wraak van Al-Qaeda? Een cover-up van de CIA? Een nepongeluk, in scène gezet om de terroristen wijs te maken dat de moordenaars van Bin Laden dood zijn? Hoe langer je erover nadenkt, hoe waarschijnlijker het wordt: eigen complot éérst.