Een hung parliament, en dan?

David Cameron en Nick Clegg op 10 mei 2010, toen de Britten hun eerste na-oorlogse coalitie kregen
David Cameron en Nick Clegg op 10 mei 2010, toen de Britten hun eerste na-oorlogse coalitie kregen Foto: Reuters

De kans op een zogeheten ‘hung parliament’, waarbij geen van de partijen een meerderheid heeft, is volgens kenners en met nog een paar dagen te gaan tot donderdag 90 procent. Een meerderheid is 650 - 5 (Sinn Féin stemt nooit mee) : 2 = 323. Wat gebeurt er dan? Zes scenario’s:

  • 1. De Conservatieven vormen een minderheidsregering
  • De Conservatieven hebben de meeste zetels. David Cameron besluit geen nieuwe coalitie aan te gaan, noch gedoogsteun te zoeken, maar vormt een minderheidsregering. Op 27 mei (dat ligt nu al vast) leest koningin Elizabeth de troonrede voor. Alle partijen in het Lagerhuis moeten het vervolgens eens worden in hun ‘Reply to Her Majesty’s Gracious Speech’.

    Daar zit hem de crux: als Cameron niet voldoende steun krijgt voor de troonrede (immers zijn beleidsvoornemens), is dat in feite een motie van wantrouwen. Hij heeft hierop 14 dagen de tijd om wel steun te vinden, en de troonrede opnieuw in stemming te brengen. Lukt dat niet, dan valt de regering.

  • 2. Labour vormt een minderheidsregering
  • Gang van zaken als bovenstaand. Met één verschil: het linkse blok in het Lagerhuis is groter dan het rechtse. Labour kan in elk geval op steun van de Schotse nationalisten, Plaid Cymru, de Green Party, en de Noord-Ierse SDLP. Zij willen – hebben ze allemaal gezegd – de Tories uit 10 Downing Street houden. En wellicht denkt een deel van de LibDems er ook zo over.

  • 3. De Conservatieven en de LibDems vormen opnieuw een coalitie
  • Dat zal aanzienlijk moeilijker zijn dan in 2010. Toen was er een gevoel van urgentie: het begrotingstekort evenaarde dat van Griekenland. Nu zijn zowel de Conservatieven als de LibDems vijf jaar wijzer.

    David Cameron heeft zijn partij beloofd dat zij over een coalitieakkoord mogen stemmen. En sommige Lagerhuisleden morren: ze vinden dat de LibDems te veel invloed hadden, dat het Conservatieve beleid door de liberalen verwaterde, en zagen jaloers toe hoe kabinetsposten (en junior ministeriële posten) naar LibDems gingen.

    Nick Clegg legde in 2010 het akkoord wel aan zijn partij voor. Maar ook zij is vijf jaar verder. Vijf jaar waarin de kleinste coalitiepartner hard werd afgestraft voor regeringsdeelname, en niet alleen donderdag de helft van haar zetels dreigt te verliezen, maar bij lokale verkiezingen daardoor al veel gemeenteraadsleden kwijt raakte. Sommige partijleden willen liever weer oppositie voeren.

    En komen ze uit het EU-referendum? Cameron heeft beloofd voor eind 2017 een erin/eruit-referendum te zullen houden als hij opnieuw premier wordt. Clegg vindt die datum arbitrair.

  • 4. De Conservatieven krijgen gedoogsteun
  • Dat betekent dat er geen ministeriële posten naar andere partijen gaan. Eén of meer partijen zouden de Conservatieven beloven voor de troonrede te stemmen, voor de begroting, en tegen eventuele moties van wantrouwen.

    Dat zouden de LibDems kunnen zijn (maar zie boven voor hun eventuele aarzeling), UKIP (maar zal het voorspelde geringe zetelaantal uitmaken) of de DUP, de Democratic Unionist Party uit Noord-Ierland.

    De Ulster Unionists deden iets soortgelijks in de jaren zeventig voor Jim Callaghans Labour regering, en in 1992 voor John Majors Conservatieve regering. Maar ditmaal geldt: hoe meer concessies de DUP krijgt in ruil voor steun, des te fragieler wordt het vredesproces in Noord-Ierland, dat in 1998 werd gesloten en afhangt van de machtsbalans tussen de DUP en Sinn Féin.

  • 5. Het lukt de partij met het meest aantal zetels niet een regering te vormen
  • Dan is de ander aan de beurt. Die kans is het grootste als de Conservatieven het meeste zetels hebben. Labour kan immers, zie boven, op steun van meer partijen rekenen.

  • 6. Labour vormt een coalitie
  • Ed Miliband heeft samenwerking met de Schotse nationalisten al uitgesloten. Maar theoretisch zou Labour samen met de SNP een regering kunnen vormen, of van de SNP gedoogsteun kunnen krijgen. Idem is een coalitie met de LibDems mogelijk. Een deel van die partij is linkser dan het imago nu doet vermoeden. Dat betekent waarschijnlijk wel dat Nick Clegg zal moeten opstappen.

    Bron: The Guardian

    Bron: The Guardian