De knop die ons leven monotoon maakt

Amazon lanceerde de ‘Dash Button’: één druk op de knop en wc-papier of koffie wordt automatisch aangevuld. Merel Kamp wil geen knop voor alles in het leven, maar ze vreest dat iedereen uiteindelijk zwicht.

Beeld Fotodienst NRC
Beeld Fotodienst NRC

Geeuw! Het is maandagochtend. Je tast in het blik met koffiecups en treft daar tot je grote schrik niet één koffiecup aan. Dan maar eerst naar de wc. Gedachteloos grijp je na het plassen rechts van je... In het luchtledige. Geen wc-papier.

Dat heb je met gebruiksartikelen; ze raken op en dan grijp je mis. Hoe kunnen we dit voorkomen? Het antwoord luidt: met de Dash Button, een losse, zelfklevende bestelknop die door de consument gekoppeld wordt aan één specifiek product van één specifiek merk en zijn zogeheten Amazon Prime profiel. Die knop plak je simpelweg naast het koffieapparaat of de wc-rolhouder. Eén druk op de knop en een nieuwe voorraad cups of wc-papier is onderweg.

De Dash Button werd 1 april door Amazon gelanceerd waardoor veel mensen dachten dat het een grap was. Maar het product met de slogan ‘Place it. Press it. Get it.’ bestaat dus echt.

In de reclamevideo voor de Dash Button wordt ons leven voorgesteld als een monotone reeks van een kleine verzameling handelingen; tandenpoetsen, de was doen, koffie zetten, iets opwarmen in de magnetron enzovoorts. Totdat we misgrijpen, dan wordt die prachtige, drogerende monotonie opeens doorbroken: Don’t let running out ruin your rythm, zegt een voice-over. De vrouw op het scherm die er zojuist achter komt dat de cups op zijn, zijgt neer, totaal uit het veld geslagen.

Het is natuurlijk makkelijk om nieuwe technieken wantrouwend en negatief tegemoet te treden. Mensen hebben een aangeboren voorkeur voor de status quo. Nieuwe technieken lijken ons bovendien vaak overbodig (de mobiele telefoon), onnodig indringend (Facebook en Google glass), of onnatuurlijk (genetische screening en selectie van ongeboren leven). Maar verzet tegen nieuwe technieken is veelal zinloos. Als iets bedacht is, dan komt het er meestal ook. En wat ons eerst overbodig lijkt – ‘Een mobiele telefoon? Ze kunnen me toch gewoon bellen of een kaart sturen?’ – zal straks een groot deel van ons leven beïnvloeden en vormgeven.

Als een stuur dat nergens aan vast zit

Techniekfilosoof Peter-Paul Verbeek vergelijkt dergelijk verzet tegen technologische vooruitgang wel met „draaien aan een stuur dat nergens op aangesloten is”. We kunnen beter nastreven de techniek goed te begeleiden, haar betekenis voor ons leven te duiden en ons gebruik ervan in de gaten te houden, dan alleen maar de normatieve vraag stellen of een bepaalde techniek wel of niet zou moeten bestaan. Dat is vaak toch mosterd na de maaltijd.

Over de Dash Button kunnen we dan de volgende vragen stellen: Hoe ziet ons leven eruit als ons huis vol bestelknoppen hangt? Wat betekent dit voor de concepten ‘thuis’ en ‘winkel’? Wat betekent dit voor producenten die geen Dash Button voor hun producten hebben? Wat doet het met consumenten als ‘kopen’ even laagdrempelig wordt als ‘klikken’? Leven er in de toekomst mensen die nog nooit hebben ervaren dat iets ‘op’ is, en die denken dat alle voorraden per definitie onuitputtelijk zijn? Heeft het bestellen van toiletpapier via internet positieve of negatieve gevolgen voor het milieu?

Op de knop drukken tot de dood

Maar al kunnen we nieuwe technieken niet tegenhouden, ik wil geen Dash Button. Niet omdat ik bang ben voor nieuwe techniek of omdat ik wil vasthouden aan de status quo, maar vanwege het leven dat Amazon voor mij schetst; op de knop drukkend tot aan de dood. Een bedrijf dat inzet op het zo monotoon mogelijk houden van ons leven, maakt zich bij mij niet populair. Ons leven wordt door Amazon voorgesteld als een potsierlijk kinetisch werk van de kunstenaar Tinguely, dat draait om te draaien en nooit tot stilstand gebracht mag worden door een onvoorzien gebrek (zoals aan koffie). In godsnaam, laat je ritme niet verruïneren!

Maar waarom niet? Klagen we niet en masse over de sleur? Of waarom legt Amazon niet de nadruk op de voordelen: je hoeft minder tijd in de supermarkt door te brengen, je houdt tijd over voor je familie of je buidelratje of dat dikke boek van Proust? Maar nee, Amazon heeft besloten dat we knoppen nodig hebben juist om het ritme vol te houden dat ons in staat stelt om het geld te verdienen waarmee we de spullen kunnen betalen die we bestellen via die knoppen. De cirkel is dan wel heel snel rond. Geeuw-slurp-plas-klik-hap-slik-klik-plas-slaap-geeuw. De Dash Button is een knap staaltje zelfklevend nihilisme.

„Mensen zijn vaak bereid om drastische veranderingen in hun wijze van leven door te voeren om mee te gaan met technologische innovatie, terwijl ze zich tegen dergelijke veranderingen zouden verzetten als deze om politieke redenen zouden worden doorgevoerd”, zei socioloog Langdon Winner al in 1980 in zijn artikel Do artifacts have politics? Zou ik ermee akkoord zijn gegaan als van hogerhand was geëist dat ik elke moment een apparaatje bij me draag met een oplichtend scherm dat de hele dag met pushberichten en piepjes om mijn aandacht vraagt? Nee, maar toch ligt die telefoon nu naast mij. Zo zullen we ook zwichten voor de technologische innovatie die Amazon ons voorschotelt om ons leven te vergemakkelijken. Het is juist de druk van onderaf waartegen we niet bestand lijken: ‘Het lijkt me best handig; het kan geen kwaad; Willem heeft er ook één...’ Allerhande apparaten sluipen op deze manier onze woningen binnen. Zeg nooit nooit, dat is wat de geschiedenis van (technologische) innovatie en consumenten ons leert.

Als binnenkort die button dan toch naast mijn koffieapparaat hangt, wil ik Amazon wel het volgende voorstellen: maak ook een surprise Dash Button. Daar druk je op als je de monotonie niet meer kunt verdragen. Een dag (of twee) later gebeurt er iets totaal onverwachts. Ruin your rythm without running out!