Open Boek: David Grossman

We vragen elke week een schrijver naar zijn of haar boekensmaak. Vandaag de Israëlische schrijver David Grossman (61), die morgen de officiële 5-meilezing houdt.

Illustratie Emmelien Stavast

Welk boek bent u nu aan het lezen?

The Largest Love in the World, het debuut van Israëlische schrijfster Shira Cermi. Het is voor jonge Israëlische schrijvers heel lastig om op te vallen. Een Israëlische uitgever heeft daarom tien debuten uitgegeven en schrijvers die wat bekender zijn gevraagd een boek uit te kiezen. Ik heb drie debuten gekozen, waaronder het boek van Cermi.”

Waar leest u het liefst?

„Als een boek me absorbeert, me isoleert van mijn omgeving, kan ik overal lezen: vliegtuig, toilet, veranda. Maar uiteindelijk lees ik het prettigst in bed. Dat is intiemer. En ik waardeer het heel erg als een roman in staat blijkt diezelfde intimiteit op te roepen.

Welke schrijver benijdt u?

„Er bestaat een Hebreeuws gezegde, specifiek bedoeld voor schrijvers: als je een schrijver benijdt, word je wijs. Wat zoveel betekent als: als je iets leest wat je heel erg goed vindt, moet je proberen dat te overtreffen. Soms lees ik een scène waarvan ik denk: deze had ik willen schrijven. Maar andere schrijvers benijden doe ik niet. Ik strijd vooral tegen mijzelf. Als ik iemand lees die ik heel erg goed vind, maakt me dat blij. Amos Oz, die ik als jonge schrijver las, inspireerde mij. Door hem wilde ik schrijver worden.”

Bestaat er een essentieel onderdeel dat iedere goede roman bezit?

„Een goed boek creëert zijn eigen plek op deze wereld. Als een boek daarin slaagt, vind ik het heel lastig om die wereld te verlaten. Dan is het een thuis geworden. Ik had het met Under Milkwood van Dylan Thomas. In dat boek wordt, met weinig woorden, een Welsh stadje tot leven gewekt. Waar ik ook was, ik wilde steeds terug naar die plek. Ook wil ik dat een boek relevant is. Het moet iets over mij zeggen. Hellers Tweede Wereldoorlog-roman Catch-22 las ik toen ik begin jaren tachtig soldaat was. Het boek verwoordde voor mij de gekte van de oorlog.”

Welk boek moet iedere ouder aan zijn kind voorlezen?

De wind in de wilgen van Kenneth Grahame. Dat las ik drie keer aan mijn drie kinderen voor. De karakters zijn levendig, diepzinnig, grappig.

Wat is uw favoriete literaire karakter?

Yossarian uit Catch-22, Mrs. Ramsay uit Virginia Woolfs To the Lighthouse. Ik was onder de indruk van haar vrijgegevigheid. En ze sterft halverwege het boek. Iets wat me bedroefde. Of Tevje, de Joodse melkboer uit Sholom Aleichems Tevje de Melkboer en andere verhalen, beter bekend als Anatevka. Dat boek, gekregen van mijn vader, veranderde mijn leven en liet me zien hoe je een wereld kunt creëren met woorden. Vergelijk het met Harry Potter. Er werd een speciale wereld opgeroepen, vol met codes en meerdere lagen werkelijkheid. Ook Ida en Useppe zijn me dierbaar. Het zijn personages uit De Geschiedenis, een roman van de Italiaanse schrijfster Elsa Morante. In het boek wordt Ida, een joodse onderwijzeres, tijdens de Tweede Wereldoorlog verkracht door een Duitse soldaat. Ze krijgt een zoon, Useppe, door wiens ogen het verhaal verteld wordt. Zij zijn de meest ontroerende literaire personages die ik ken. Eigenlijk verdienen ze een standbeeld in Rome, vlak naast Romulus en Remus.

Herleest u boeken?

„De boeken van Bruno Schulz, om de vitaliteit in iedere alinea, de rijke verbeelding en de donkerte. De mysterieuze verhalen van Franz Kafka als De gedaanteverwisseling kunnen me frustreren omdat ze onverklaarbaar blijven. Toch blijven ze aantrekkingskracht op me uitoefenen. Vroeger herlas ik ieder jaar de roman La promesse de l’aube (De belofte van de dageraad) van Romain Gary over een beschermende moeder. Zij zorgt er vlak voor haar dood voor dat haar zoon, die in de Tweede Wereldoorlog als soldaat aan het front vecht, ook na haar overlijden genoeg brieven van haar zal ontvangen. Pas bij thuiskomst komt hij erachter dat ze is overleden. Ik heb het boek meegenomen toen ik in 1982, als soldaat, moest vechten in Libanon. Iedere avond, gedurende die 35 dagen durende operatie, klom ik op een dak om bij zonsondergang gedurende 15 minuten over die moeder te kunnen lezen. Ik droeg geen helm, geen kogelvrij vest. Op de een of andere manier geloofde ik dat ik beschermd werd, daar op dat dak. Na 1982 heb ik het niet meer gelezen. De herinnering van de oorlog zat eraan vast.”

Wat is het eerste boek dat u nu gaat lezen?

„Alice Munro is net vertaald in Hebreeuws en ik ben dol op haar werk. Nu kan ik prima Engels lezen, maar dat blijft voelen als huiswerk. In het Hebreeuws lees ik een stuk sneller.”