Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Mensenrechten

Een mensenrecht kan in een klein hoekje zitten

Zijn mensenrechten niet af en toe ook een klein beetje potsierlijk? Deze week las ik een uitspraak van wat vroeger de Commissie Gelijke Behandeling heette en tegenwoordig, véél deftiger, het College voor de Mensenrechten. Daar kan de burger kosteloos klagen over discriminatie. Laagdrempelig dus, en de uitspraak is niet meer dan een advies. Misschien moet ik daarom niet te streng zijn.

Maar toch krijg ik het gevoel dat dit ‘College’ regelmatig met de Grondwet muggen dood staat te meppen. Neem de meneer die vorig jaar bij een modelspoorbeurs meer entree moest betalen dan zijn vrouw. De firma ‘Eurospoor’ wilde graag meer vrouwen over de beursvloer. Korting dus, voor al die brave partners van mannen die op de treinzolder wonen. Maar dat mag dus niet, he! Dat is namelijk discriminatie op basis van geslacht en dus een heuse Mensenrechtenschending.

Of neem de Chinese applicatiebouwer die zelf slecht Nederlands sprak, met een dik accent, en daarom een werknemer zocht met moedertaal Nederlands, ‘zonder accent aub’. Dit voor de klantcontacten. Zo kon haar eigen gebrek worden gecompenseerd. Ze wees daarop een (zwarte) sollicitante af, die met een Surinaams accent sprak. Jammer! Een accent zegt volgens het College namelijk ‘niets over de beheersing van de Nederlandse taal’. Deze weigering was rassendiscriminatie. Deze werkgever ziet haar eigen Chinese accent als een gebrek, maar bij een ander is dat anders?

Een mensenrecht kan in een klein hoekje zitten. Zelf mag ik, zo rond Koningsdag, graag beweren dat erfelijke monarchie ook een schending van de mensenrechten is, in casu van de familie van Oranje-Nassau. Niemand mag immers worden onderworpen aan onmenselijke of ‘vernederende behandeling’ (art. 3 EVRM). Niemand mag in slavernij of ‘dienstbaarheid’ worden gehouden. (art. 4) Niemand mag zijn vrijheid worden ontnomen (art. 5). Vergeet ook art. 8 niet: ‘een ieder heeft recht op respect voor zijn privéleven’. Amalia, er is nog hoop, het College kan je redden.

Het onvolprezen Vrij Nederland interviewde onlangs de Amerikaanse jurist Eric Posner over zijn boek The Twilight of Human Rights Law. Zijn stelling is dat er zóveel Westerse idealen in mensenrechten worden vastgelegd, dat het systeem vastloopt. Hij geeft een genuanceerde en doordachte kritiek op alle juristen voor wie mensenrechten hoeksteen van hun denken is. Dat zijn ze bijna allemaal. Mensenrechten zijn onvervreemdbaar, onaantastbaar en ècht op iedereen van toepassing.

Dat Nederland de ‘internationale rechtsorde’ in zijn grondwet heeft staan, past daar bij. Dat geeft juristerij vaak iets ideologisch. We weten het hier allemaal zo goed, met onze naoorlogse ‘nie wieder’ principes, geënt op de Verlichting en gebaseerd op een diep geloof in het goede van de mens. Iedereen die IS, migrantensterfte, censuur, oorlog etc. volgt in de wereld weet beter. Mensenrechtenorganisaties vindt Posner dan ook vaak naïef en ‘een tikkeltje hoogmoedig’. Het almaar verfijnen van mensenrechten in steeds weer nieuwe verdragen is ook niet zo productief. Dat schept illusies, houdt weinig rekening met de barre praktijk in andere culturen. Ze zijn vaak ook nogal duur. In Nederland is mensenrechtenkritiek onder leiding van het VVD Kamerlid Taverne helaas opgewaardeerd tot bedreiging van de democratie. Rechters zijn niet gekozen, verdragen zijn ‘buitenlands’, mensenrechten ‘gaan boven eigen wetten’. Daarmee is het een zwart-wit machtsdiscussie geworden. Het (enige) voorbeeld waarmee Taverne komt, is bovendien zwak. Hij beweert dat de rechter de recente antikraakwet onderuit haalde met een beroep op het recht op privacy van de krakers. Maar het enige extraatje dat krakers die worden ontruimd van de Hoge Raad krijgen op grond van hun mensenrechten, is toegang tot de rechter. Een kort geding dus. Over mensenrechten kun je ook genuanceerd kritisch zijn, zoals Posner bewijst. Verdragen almaar uitbreiden is zeker geen verbetering – en trivialisering lijkt mij ook een risico.