‘Wij gaan patrouilleren omdat de EU faalt’

Artsen zonder Grenzen begint met eigen reddingsacties op de Middellandse Zee. ‘De EU-aanpak maakt slachtoffers.’

Ter herdenking van omgekomen bootvluchtelingen werden eergisteren in de Zuid-Franse havenstad Nice bloemen in zee gegooid. Foto Valéry Hache/AFP

Op de ingelaste eurotop vorige week donderdag over migratie werd wel geroepen dat het tragisch en rampzalig is dat er zo veel bootvluchtelingen verdrinken en dat de EU haar Frontex-operatie zou verdrievoudigen, maar nog steeds doet Europa veel te weinig, vindt Arjan Hehenkamp, directeur van Artsen zonder Grenzen. „We moeten niet doen of de EU het licht heeft gezien. Het is geen reddingsactie die nu opgezet wordt. Nog steeds is het mandaat: bewaken van de grenzen, op dertig mijl van de Europese buitengrenzen. Maar dáár gaan al die schepen niet ten onder. Dat gebeurt veel dichter bij de Libische kust.”

Daarom gaat Artsen zonder Grenzen het zelf doen. Samen met de Maltese stichting MOAS, het Migrant Offshore Aid Station, met een rijk Amerikaans-Maltees echtpaar als de belangrijkste geldschieters. Als de veertig meter metende Phoenix van MOAS zaterdag de haven van Valletta uitvaart om aan een reddingsoperatie van een half jaar op de Middellandse Zee te beginnen zullen er twee artsen en een verpleegkundige van Artsen zonder Grenzen (AzG) aan boord zijn. De organisatie betaalt de helft van de 3,5 miljoen euro die de operatie kost.

Drie jaar geleden was er ook zo'n plan, maar dat ging toen niet door. Waarom nu wel?

„Toen waren de aantallen kleiner, zowel het aantal mensen dat overstak als de doden. Bovendien was het karakter van de migratie anders. Toen waren het vooral mensen die migreerden uit Afrika om economische redenen. Nu is er een groter gedeelte vluchtelingen uit gebieden waar we al werkzaam zijn. Mensen die we daar aan het redden zijn, en die dan om de hoek, op de Middellandse Zee, verdrinken. De UNHCR zegt dat ongeveer 50 procent van het totaal echte vluchtelingen zijn.”

Wat behelst deze operatie precies?

„We gaan redelijk dicht langs de Libische kust search and rescue-missies doen. We hebben ook drones aan boord, om een groter gebied te verkennen. Als Rome dan meldt dat er een oproep is van schepen in nood, zullen we proberen te helpen. De Italiaanse regering moet dan aanwijzen waar die mensen naartoe moeten.”

Op uw website wordt ongebruikelijk omstandig uitgelegd waarom Artsen zonder Grenzen dit gaat doen.

„Als je zoiets doet in een politiek gevoelige situatie – met UKIP in Engeland, de VVD en de PVV in Nederland, Le Pen in Frankrijk – moet je goed uitleggen dat je dit doet omdat we het als een humanitair probleem zien.”

Critici zullen zeggen: u bouwt mee aan een brug naar Europa.

„Wie op een strandje in Libië in een gammel bootje stapt, doet dat omdat hij wanhopig is. Niet omdat hij weet dat er ergens op zee een boot is met Artsen zonder Grenzen.”

Mensensmokkelaars weten dat wel.

„Zij weten ook niet waar wij precies zijn. Wat wij doen – in Afghanistan, Syrië, Somalië, overal waar we werken – is mensenlevens redden waar politici een situatie creëren waarin mensenlevens verloren gaan. Het zou getuigen van lafheid als we dit niet zouden doen omdat het gevoelig ligt. Dit is voor ons ook een j’accuse aan Europa. Omdat regeringen weigeren dit goed op te pakken, worden wij gedwongen deze stap te zetten.”

„Een probleem is ook het ontbreken van een migratiebeleid. Wij zijn er niet om ons daarover uit te spreken, maar we kunnen wel zeggen dat je een migratiebeleid moet formuleren dat niet resulteert in het verlies van mensenlevens.”