Rechtbankverslag Ferguson als toneelstuk

In Los Angeles zoeken spelers en auteur van stuk ‘Ferguson’ feiten over blanke agent die ongewapende zwarte tiener doodschoot.

Acteurs in Los Angeles repeteren voor Ferguson. Ze spelen de juryberaadslagingen na van de rechtszaak over de dood in augustus vorig jaar Michael Brown in Ferguson.

Tijdens de slotact van Ferguson is het stil in het theater in Los Angeles. Niemand hoest, niemand beweegt. De actrice die ‘Getuige 48’ speelt hapert. Als jonge zwarte vrouw heeft ze een hekel aan de politie. Toch laat de getuige langzaam zien hoe de zwarte tiener Michael Brown de blanke agent Darren Wilson aanviel. Als Brown gewoon kalm had gedaan, had het met een schram kunnen aflopen, zegt Getuige 48. Wilson moest wel schieten: „De agent had geen keus.”

De dood van de 18-jarige Brown staat centraal in het eerste toneelstuk over het geweld dat de stad Ferguson op 9 augustus 2014 trof: een tegenwoordig zeldzame vorm van politiek, actueel theater. Zondag ging het in première in Los Angeles voor een uitverkochte zaal. De gevreesde protesten en rellen bleven uit.

„Dit stuk laat de feiten zien”, zegt actrice Sydney A. Mason, die Getuige 48 speelt. Ze benaderde het project aarzelend, vertelt ze: net zoals haar personage tegenover de politie en de onderzoeksjury stond. Toch deed ze mee, zoals de getuige onder ede vertelde wat ze zag. „Het is belangrijk om te blijven praten over wat er is gebeurd.”

Initiatiefnemer Phelim McAleer, een Ier die in LA woont, staat bekend als een conservatieve documentairemaker. Ook hij betoogt dat het slechts om een feitelijke weergave gaat. „Iedereen vraagt me waarom: waarom dit toneelstuk”, zegt hij. „Wil ik ‘de conversatie bijsturen’, de wereld veranderen? Ik wil de waarheid blootleggen.” Hij trekt een grimas. „Wantrouw de journalist die ‘iets wil veranderen’. Je moet verhalen vertellen. That’s it.”

Negen van de dertien acteurs stapten vorige week op uit protest tegen de aanpak van de scenarioschrijver. Ze misten de context van politiegeweld en racisme in de VS. Toch wisten McAleer en regisseur Nicholas DeGrucci op het laatste moment een anderhalf uur durende productie neer te zetten met nieuwe acteurs. Ze gaven een beklemmende indruk van hoe het er aan toe ging binnen de onderzoeksjury, en werden beloond met een langdurig applaus.

Ferguson is ‘verbatim theater’: een genre waarbinnen op basis van rechtbankverslagen en getuigenverklaringen actuele kwesties worden belicht. Rapporten van onderzoeksjury’s worden zelden openbaar gemaakt. In dit geval gebeurde het wel om de gemoederen in Ferguson en de rest van de VS tot bedaren te brengen. Zo kon McAleer de vijfduizend pagina’s lezen en er passages uit selecteren; hij voegde er geen woord - geen interpretatie - aan toe. De wonden die in Ferguson werden geslagen, zijn nog lang niet geheeld. Ook in steden als New York en deze week Baltimore heerst een diep wantrouwen tegenover de politie. McAleer weigert zich iets aan te trekken van de media en Twitteraars die hem waarschuwden. „We kunnen geen [recht van veto geven aan iedereen die beledigd is of met geweld dreigt.” De onderzoeksjury in Ferguson oordeelde dat er geen gronden waren om Wilson aan te klagen voor moord. Hij handelde uit zelfverdediging. Dat was wat Wilson beweerde en de getuigen die deze lezing bevestigden waren overtuigender dan de getuigen die zeiden dat Brown een onschuldig slachtoffer was. Hoewel onderzoeksjury’s zelden besluiten om een verdachte níet aan te klagen, vormen agenten de uitzondering: zij worden meestal niet vervolgd.

De conclusie van de jury was volgens McAleer te weinig bekend. Hij prijst het stuk aan als de simpele realiteit. Maar de acteurs die wegliepen - en sommige acteurs die bleven - zien dat anders. Volgens hen selecteerde McAleer wel degelijk: hij koos ervoor om Wilson in een positief daglicht te stellen.

„We willen graag dat mensen objectief zijn”, zegt de zwarte actrice E.P. McKnight, die een van de aanklagers speelt.” Ik zeg altijd dat er drie versies zijn: hij zegt dit, zij zegt dat, en dan de waarheid.” Toch vindt zij het een belangrijk stuk, McKnight zegt dat ze veel geleerd heeft over wat er in Ferguson op straat en in de jurykamer gebeurde. Maar: „Uiteindelijk werd een ongewapende jongeman doodgeschoten door de politie. Punt.”

Een federaal onderzoek bevestigde de slotsom van de onderzoeksjury, maar een apart federaal rapport legde tevens bloot de politie van Ferguson systematisch discrimineert, in interne emails en in de behandeling van zwarte inwoners. McAleer las het federale onderzoeksrapport niet. Welbewust koos hij ervoor om in te zoomen op de ochtend van 9 augustus, om de context van politiegeweld en de crisis van miljoenen jongen zwarte mannen te negeren.

Als oud-journalist vindt hij dat de media vaak verzaken om hun werk te doen - zeker zodra gevoelige kwesties als huidskleur meespelen. „Verslaggevers zijn geen stenografen voor burgerrechtenactivisten of zogenaamde ooggetuigen”, zegt hij. „Je moet graven en moeilijke vragen stellen. Als een verhaal te fantastisch voor woorden klinkt, dan is het dat.” Brown als onschuldig slachtoffer met zijn handen omhoog was, in andere woorden, te mooi voor woorden. Het incident kan dus ook niet dienen als voorbeeld van systematisch racistisch politiegeweld; het heeft er in McAleers ogen niets mee te maken.

De acteur Nicholas Goldreich zet Wilson neer als een onbeholpen man die worstelt met zijn geweten na de schietpartij die Amerika in in vuur en vlam zette. „Ik benader de rol als acteur, niet als activist”, zegt hij. Het stuk gaat wat hem betreft over de wet en het strafrecht, niet over de vraag wie gelijk heeft. „Ik twijfel altijd aan het verhaal dat de media besluiten te vertellen.” Net als scenarist McAleer gaat hij liever naar de bron. „Natuurlijk is dat ook een selectie”, geeft hij toe. „Het blijft een verhaal.”

McAleer merkt wel op dat hij ‘een gat vult’. Geen artistiek genre is linkser en eenvormiger dan het toneel, zegt hij. „In Hollywood vind je nog wel eens een rechtse film als American Sniper. Maar verder is er [op theatergebied] geen alternatief”, klaagt McAleer. “Tot nu toe, dan.”