Kunsthandel aan de macht

Larry’s List – dat klinkt informeel en gezellig. Klopt niet. Het is de website die de verzamelaars van hedendaagse kunst in kaart brengt. Zeg Larry’s List en je hebt het niet over kunst in termen van talent, schoonheid, eeuwigheidswaarde, maar in termen van miljoenen dollars, euro’s, renminbi’s. Kunst als winstobject en statussymbool.

Larry’s List heeft de namen van 3.111 serieuze moderne-kunstverzamelaars in zijn database. Dankzij hun kunstcollectie en koopgedrag kunnen zij wereldwijd in musea hun macht laten gelden. Het zijn er zeker 5.000. En hun aantal groeit. Vooral de Chinese rijken zijn op de kunstmarkt in opkomst, met navenante invloed – de volgende kunstenaar van wereldfaam zal Chinees zijn, zo voorspelt Larry’s List.

Sommige verzamelaars bepalen, als adviseur of bestuurder, mede de koers van musea. En de kunsthandel spint daar garen bij, want via hun invloed in de musea beïnvloeden ze de veilingprijzen van hun favoriete kunstenaars.

Nederland weet, in het klein, wat dat inhoudt: het tentoonstellingsbeleid van voormalig directeur Stanley Bremer van het Rotterdamse Wereldmuseum en zijn onbesuisde ontzamelingsbeleid leken deels ingegeven te zijn door zijn band met kunsthandelaars en -collectioneurs. En sinds Beatrix Ruf aantrad als Stedelijk Museumdirecteur voert kunstverzamelaar Christiaan Braun campagne tegen haar. In krantenartikelen en advertenties eist hij openheid van zaken over haar nevenfunctie als adviseur van Zwitserse verzamelaars. Braun was overigens zelf lid van het invloedrijke Trustee Committee van het Museum of Modern Art in New York.

Expositie in een museum geldt als keurmerk. Hoe belangrijker het museum, des te hoger de waarde. Is een verzamelaar of kunsthandelaar in de gelegenheid zich te bemoeien met het beleid van een museum, dan kan hij speculeren met de waarde van zijn bezit. Afgezien daarvan dreigt er blikvernauwing. Opkomende kunstenaars, de helden van morgen, moeten kunnen doorbreken, op initiatief en met steun van de publieke kunstinstellingen, gerund door kenners met oog voor kwaliteit en zonder vrees voor risico. Kunsthandel en verzamelaars ontbreekt het daar niet per definitie aan: verzamelaar Saatchi zette in de jaren 90 de jonge Britse kunst op de wereld. In Nederland geeft een Dordts echtpaar de makers van locatiekunst gul gelegenheid in hun kunstcentrum DordtYart.

Maar de kunsthandel moet verdienen en verzamelaars spelen op zeker. Kunst is handelswaar, maar vergaat zonder de onafhankelijkheid van de musea. Daar is niemand mee gediend. Ook de verzamelaar niet, en dat kan de kunstmarkt zich maar beter realiseren.