Gregory Mertens overleden: hoe zit het toch met hartfalen bij voetballers?

Gregory Mertens (links) vorige maand in actie voor Lokeren tegen Waasland-Beveren. AFP / Laurie Dieffembacq

Het overlijden van de 24-jarige Belgische voetballer Gregory Mertens vanmiddag, drie dagen nadat hij door hartproblemen in elkaar zakte tijdens een wedstrijd, is het zoveelste geval van een topvoetballer die zogenoemd in het harnas sterft. Hoe kan dat?

De eerste relatief grote naam die op het veld ineen zakte was Marc-Vivien Foé. De 28-jarige middenvelder uit Kameroen speelde in 2003 de halve finale van de Confederations Cup in 2003 tegen Colombia. Foé had op dat toernooi met zijn ploeg al van Brazilië en Turkije gewonnen, maar bezweek in Lyon, de stad van zijn werkgever Olympique Lyonnais, en overleed later in het ziekenhuis aan wat bleek een hartaandoening.

Het incident-Foé was er een dat zich op een wereldpodium voltrok en live op televisie te zien was. Hierdoor ontstond een grotere aandacht voor voetballers die plotseling - vaak zonder een tegenstander in de buurt - ineenzakken en vervolgens overlijden. De Kameroener had bovendien gespeeld in de Premier League en de Champions League en was dus een naam die bekender klonk dan die van pakweg Catalin Hîldan of Eri Irianto die eerder al hetzelfde lot beschoren bleek.

Zo fit als een hoentje

Hoe kan dat toch, dat zo’n topsporter opeens neervalt? Nadat in 2012 Fabrice Muamba in de Premier League-wedstrijd Tottenham-Bolton ineen zakte publiceerde The Guardian een verklaring. Muamba, en ook Foé en veel anderen, blijken HOCM te hebben: een genetische afwijking die de hartspier verdikt. Voor topsporters extra levensbedreigend.

“Hun hart is getraind op het aanpassen aan stress en regelmatige, intensieve belasting. Dat is nuttig, want het bloed wordt hierdoor efficiënter door het lichaam gepompt. Maar door HOCM wordt de hartspier veel dikker dan nodig. Herhaaldelijk trainen vegroot dit probleem alleen maar: de spier kan zo dik worden dat het de normale bloeddoorstroming in en uit het hart dwarsboomt. Dat probleem treedt meestal op bij mensen die veel ouder en/of ongezonder zijn dan topvoetballers. Een atleet met HOCM lijkt misschien erg fit, maar het hart worstelt als dat van een 80-jarige die onwel wordt.” - Dr. Tom Riddington.

Sinds Marc-Vivien Foé horen, zien en lezen we met regelmaat over atleten, vaak voetballers, die in training of competitie onwel worden. Soms noodlottig zoals bij de Kameroener, meervoudig UEFA Cup-winnaar Antonio Puerta (FC Sevilla, 2007) of in 2012 nog bij Piermario Morosini (Livorno). Maar tegenwoordig ook wel eens met een meer gelukkige afloop zoals bij Muamba of Bafetimbi Gomis die vorige maand nog ter aarde ging.

Tragisch

Volgens een publicatie van CNN is HOCM een van de meest voorkomende genetische hartafwijkingen. Al in 1995 werd in een wetenschappelijk blad over cardiologie een onderzoek gepubliceerd dat nadrukkelijk aandrong op verdere research naar verbanden tussen zo’n verdikte hartspier, genetische afwijking en het trainen op topsportniveau. Twintig jaar later krijgen we in dit social media-tijdperk, met steeds meer voetbal op tv en online streams, elke collapse on pitch in woord en beeld mee.

Een van de bekendste, vroege gevallen van een topsporter die sneuvelt door HOCM is Hank Gathers; een college basketballer die in 1989 in elkaar zakt tijdens een wedstrijd. Hij krijgt medicatie voor hartritmestoornissen, maar denkt tragisch genoeg dat dit zijn spel beïnvloedt.

Betere screening door deskundigen

Han Inklaar, voormalig hoofd van het sportmedisch centrum van de KNVB en oud-voorzitter van de werkgroep Cardiovasculaire Screening en Sport van de Vereniging voor Sportgeneeskunde, betwijfelde in NRC Handelsblad na het geval-Muamba of op de hoogte zijn van je aandoening, een fatala afloop kan voorkomen. Hij adviseerde sowieso betere, deskundige screening van topsporters:

“Structurele hartafwijkingen kunnen bij een gezondheidsscreening vroegtijdig opgespoord worden. Dan praat je niet alleen over een het maken van een hartfilmpje, maar ook van een echocardiogram. Bij genetische afwijkingen zijn er meestal al signalen geweest, zoals hartkloppingen en flauwteaanvallen. Met alleen een hartfilmpje mis je zo’n 40 procent van de risicogroep. Die ecg’s alleen zijn niet zaligmakend. Daarom pleit ik sterk voor een echocardiogram. Daarmee heb je ook geen garantie, maar je filtert er altijd potentiële slachtoffers uit. Maar voor de diagnose is wel een deskundig oordeel van belang. Topsporters geven vaak afwijkende beelden die niet met de resultaten bij ‘normale’ mensen vergeleken moeten worden.”

Gregory Mertens, de 24-jarige Belgische speler van Lokeren, werd dit seizoen voor onder andere de deelname aan de Europa League medisch getest. Hartproblemen kwamen niet aan het licht. De verdediger debuteerde in 2011 voor Cercle Brugge in Belgische eredivsie en hij maakte vorig jaar de overstap naar Lokeren. Intussen had hij al ruim honderd competitiewedstrijden op de teller en speelde hij in diverse Belgische nationale jeugdelftallen.