Hoe agressief is de Saoedische prins? 

Minister en adjunct-kroonprins

De jonge prins is een sluw machtspoliticus maar verder één groot vraagteken. Hoe agressief wil hij Iran aanpakken?

De Saoedische adjunct-kroonprins Mohammed bin Salman tijdens een bezoek aan het Witte Huis in mei van dit jaar waar de Saoedische kroonprins Mohammed bin Nayef een ontmoeting heeft met president Obama. Foto Jacquelyn Martin/AP

Was de Saoedische luchtoorlog in Jemen het gevolg van intriges en machtsspelletjes in de luxueuze paleizen van Riad? Of moeten we zeggen: is? De luchtaanvallen zijn doorgegaan sinds Saoedi-Arabië vorige week ineens het einde van Operatie Beslissende Storm aankondigde. De afgelopen dagen bombardeerden de Saoediërs talloze doelen van de Houthi-rebellen in de hoofdstad Sana’a, Taiz, Aden en andere steden.

De architect van het Saoedische offensief in Jemen is Mohammed bin Salman, de jonge, ambitieuze zoon van koning Salman – door diplomaten ‘MbS’ gedoopt. Meteen na zijn troonsbestijging stelde de koning hem aan als minister van Defensie en hoofd van de hofhouding, belangrijke posten voor iemand met zo weinig bestuurlijke ervaring. MbS heeft niet alleen de leiding over het machtigste ministerie van Saoedi-Arabië, met de grootste begroting, als hoofd van de hofhouding bepaalt hij ook wie toegang tot de koning heeft. Gisteren werd bekend dat hij benoemd is tot plaatsvervangend kroonprins – prins Nayef is nu kroonprins.

MbS was benoemd tot voorzitter van de Raad voor Economie en Ontwikkeling, een van de twee nieuwe supercommissies die koning Salman in het leven riep om nationaal beleid uit te stippelen. De supercommissies moeten de taaie bureaucratie doorbreken, maar sommige Saoediërs vrezen dat ze zullen uitgroeien tot onafhankelijke machtscentra.

MbS is de belichaming van de luchtoorlog in Jemen. De Saoedische staatstelevisie toont vaak beelden van de jonge prins: MbS die een vergadering voorzit met de Amerikaanse ambassadeur, piloten vluchtplannen toont, op bezoek is bij de Egyptische president Sisi in Kairo. Het heeft hem populair gemaakt, vooral bij jongeren, die trots zijn dat hun land de terughoudendheid van wijlen koning Abdullah heeft laten varen en zich opstelt als een regionale grootmacht.

Leeftijd onbekend

De bliksemcarrière van de jonge prins is hoogst opmerkelijk in Saoedi-Arabië, waar gezag grotendeels wordt bepaald door anciënniteit. Wellicht dat de regering zijn leeftijd daarom onvermeld laat – hij zou ergens tussen de 27 en 35 zijn. In tegenstelling tot veel andere prominente leden van het koningshuis heeft MbS nooit in het buitenland gestudeerd. Hij behaalde zijn bachelor rechten aan de Koning Saud-universiteit in Riad. Daarna heeft hij alleen wat ervaring opgedaan in de entourage van zijn vader, onder meer als hoofd van diens hofhouding. Maar politiek gezien is hij een groot vraagteken.

Wel zijn er aanwijzingen dat MbS aanstuurt op een agressief buitenland beleid om de groeiende invloed van Iran in de regio stoppen. Toen leden van het Amerikaanse Congres vorige maand op bezoek waren in Riad vroeg hij hen waarom de VS onderhandelen met Iran over zijn nucleaire programma. Hij:

„Iran is niet te vertrouwen.”

Veel Saoediërs zouden graag zien dat hun land zich ook actiever bemoeit met de strijd in Syrië. De Saoedische journalist en regeringsadviseur Jamal Khashoggi zei onlangs tegen The New York Times dat Saoedi-Arabië en Turkije Jabhat al-Nusra, de Syrische tak van Al-Qaeda, en andere extremistische rebellengroepen hebben geholpen bij hun recente verovering van de stad Idlib. „De samenwerking tussen de Turkse en Saoedische inlichtingendienst is nog nooit zo goed geweest als nu.”

Er zijn ook Saoediërs die zich zorgen maken over het temperament en de roekeloosheid van de jonge prins. Zo zei Ali al-Ahmed, directeur van het in Washington gevestigde Institute for Gulf Affairs, tegen de nieuwswebsite Middle East Eye: „Hij staat bekend om zijn arrogantie, nonchalance en gebrek aan verantwoordelijkheid – hij stelt zich zo op, omdat hij Salmans zoon is en denkt dat het hem toekomt. Ik denk dat hij veel problemen zal krijgen bij het leiden van het ministerie van Defensie.”

Toch heeft de jonge MbS al een reputatie opgebouwd als sluwe machtspoliticus. Toen zijn vader nog minister van Defensie was, gebruikte Mohammed bin Salman zijn positie als hoofd van zijn vaders hofhouding om rivalen uit te schakelen. Tussen april 2013 en juni 2014 volgden vier prinsen elkaar in hoog tempo op als onderminister van Defensie, waarna de functie onbezet bleef. Zo was de weg vrij voor zijn eigen aantreden.

Er zijn speculaties dat koning Salman zijn zoon wil klaarstomen om hem op te volgen. Maar daarvoor moet MbS wel een sterke machtspositie opbouwen binnen de koninklijke familie, want hij is lang niet de enige prins met grote ambities.

Veel tijd heeft hij niet, want zijn vader is 79 en zou ziek zijn. Een succesvol offensief in Jemen kan zijn status flink verhogen te midden van zijn meer ervaren en eerzuchtige broers en neven, zoals de machtige kroonprins Mohammed bin Najaf. Maar als hij faalt, worden in de paleizen de messen geslepen.