Column

Aftreden Van Rijn is logisch maar zinloos in dit systeem

Natuurlijk is de bende bij de betaling van persoonsgebonden budgetten niet te overzien. De verantwoordelijke staatssecretaris zou moeten aftreden. Hij heeft geen persoonlijke schuld, bekend misverstand, maar is wel politiek verantwoordelijk. Het zal niet gebeuren en het is de vraag of het zin zou hebben.

Martin van Rijn heeft gisteren weer uren in de Tweede Kamer staan uitleggen hoe het zo is gekomen. Op zijn onnavolgbare rubberen toon bedwelmde hij de zorgparlementariërs en tienduizenden pgb-houders met een woordenstroom vol doorlooptijden, audits, ketenpartners en zelfs een pietsie spijt.

Het was de vijfde keer dat hij de chaos moest komen uitleggen. Weer bezwoer hij dat de Sociale Verzekeringsbank keihard werkt aan het uitbetalen van de zorgkosten die langdurig zieken met een pgb mogen declareren. Desondanks zitten talloze thuiszorgverleners al maanden op hun geld te wachten. Gemeentes en families schieten fikse bedragen voor.

Het was allemaal geen verrassing, maar het bleek opnieuw uit de meer dan 70 (!) documenten die de staatssecretaris kort voor het debat naar de Kamer stuurde: er zijn zoveel instanties betrokken bij toekenning van de pgb’s dat het wel vast moest lopen.

Vroeger kregen pgb-houders een zakje geld waar zij hun zelf gekozen zorgverleners uit betaalden. Na een aantal fraudegevallen, meestal door louche bemiddelaars, hebben Kamer en kabinet gekozen voor uitbetaling via de SVB, anders dan de Belastingdienst gewend uit te betalen. AOW en Kinderbijslag komen al sinds jaar en dag van de SVB.

Men besefte onvoldoende dat de SVB afhankelijk zou zijn van alle instanties die in het goedkeuringsproces vóór in de file zouden zitten. Dat lijkt nu de grootste bron van fouten en vertraging. Afgezien van de enorme haast waarmee het nieuwe systeem moest worden ingevoerd: op dezelfde 1 januari 2015 waarop de drie grote decentralisaties van rijk naar gemeenten van start gingen.

Vorig voorjaar waarschuwde de Algemene Rekenkamer voor die haast. Kies een ja/nee-beslismoment in het najaar, dan is het nog niet te laat als het niet gaat lukken. Het kabinet had er geen oren naar. Gister moest Van Rijn erkennen dat de pgb-chaos een direct gevolg is van de (overhaaste) invoering van de 3D’s, de decentralisatie van langdurige zorg, jeugdzorg en arbeidsvoorzieningen.

Het kabinet was horende doof. De waarschuwers werden als Cassandra’s weggezet. Met vleiende moderne zelfstandige mensenretoriek omkleed moesten de bezuinigingen doorgaan. Daarom kon Van Rijn gisteren zeggen dat er voor de pgb-overgang geen go/no go-moment was geweest vorig najaar. Dat was er wel geweest als de 3D-operatie op uitvoerbaarheid was getoetst op een moment dat het nog zinvol was.

De coalitie herhaalde gisteren Van Rijns mantra, er wordt hard gewerkt. De VVD durfde zelfs te stellen dat de invoering ‘zorgvuldig’ is geweest. Dat was een beginnersfout van de nieuwe woordvoerder Potters. PvdA-woordvoerder Van Dijk bleef vooral benieuwd naar de visie van zijn partijgenoot de staatssecretaris. Slaapverwekkend analysevrij en ontmoedigend voor honderdduizenden kiezers met pgb-ervaring.

De technisch getoonzette kritiek van de ‘constructieve oppositie’ en het CDA was niet veel scherper. Ook zij hebben deze verbouwing van het persoonsgebonden budget gewild. Zo staat een ruime Kamermeerderheid te kijken of de moestuintjes al opkomen. Het wachten is op de volgende audit en het volgende Kamerdebat, op 20 mei. Daar kan ieder de spreektekst van gisteren gebruiken.

In dit klimaat kon de staatssecretaris het zich veroorloven vast te laten weten dat de zaken medio mei ook niet geregeld zullen zijn. Een gotspe gezien de invoeringsdatum van 1 januari en de verzekeringen dat alles snel op orde zou komen in de opeenvolgende Kamerdebatten dit voorjaar. De staatssecretaris weet dat hij niet naar huis wordt gestuurd en dekt zich vast in tegen te hoog gespannen verwachtingen over drie weken.

Er zijn ministers en staatssecretarissen voor minder afgetreden. Aankoop van slechte helmen voor het leger, gedoe rond het aantal sociale woningen, bestuursproblemen bij het toezicht op de sociale verzekeringen, onenigheid met de ambtelijke top, tientallen bescheiden affaires vergeleken bij deze pgb-crisis gaven bewindslieden aanleiding hun verantwoordelijkheid te nemen. Waarom gebeurt het nu dan niet? En wel met Weekers rond de toeslagenmissers van de Belastingdienst?

Van Rijn heeft binnen dit systeem van Haagse hoogmoed een goede naam. Hem vervangen door een zwakkere doordouwer zou niet zinvol zijn. Alleen vervanging door een echte omdenker zou de moeite zijn. Iemand die de moed en de visie heeft van de mensen uit te denken. En te experimenteren. Het huidige systeem is op.