Kijken: wie herkent deze verzetshelden?

Wie is de man in het Duitse uniform? Wie is de man op de grote foto? Zagen de Duitsers in hem de leider? We weten het niet. Het Stadsarchief Amsterdam wil graag weten wie de tot dusver niet geïdentificeerde mensen op deze foto’s zijn. Om het archief aan te vullen, maar ook om hen zo mogelijk de verdiende plek te geven tussen de verzetslieden met wie ze samen gestreden hebben.

Wie is de man in het Duitse uniform? Wie is de man op de grote foto? Zagen de Duitsers in hem de leider? Staat hij daarom in het midden? En is zijn foto een kiekje? Of is hij al gevangen genomen en zijn z’n handen achter zijn rug geboeid? We weten het niet. Het is niet gezegd dat alle mensen op deze foto’s bij verzetsgroepen hoorden, of dat ze daadwerkelijk illegaal werk deden. De Sicherheitsdienst kan zich hebben vergist. De rechercheurs kunnen op het verkeerde spoor hebben gezeten.

Zolang niet van alle geportretteerden is vastgesteld wie ze zijn, is het onmogelijk de puzzel van verzetsgroep CS-6 compleet te leggen. Het klinkt een beetje wrang, alsof er opnieuw op hen wordt gejaagd, maar het Stadsarchief Amsterdam wil graag weten wie de tot dusver niet geïdentificeerde mensen op deze foto’s zijn. Om het archief aan te vullen, maar ook om hen zo mogelijk de verdiende plek te geven tussen de verzetslieden met wie ze samen gestreden hebben.

De foto’s van de onbekende geportretteerden staan hieronder. Klik op de foto voor een groter formaat. Als u iemand herkent, laat het dan vooral weten via info@stadsarchief.amsterdam.nl.

Lees het hele verhaal in NRC Handelsblad: Gezichten van het verzet (€)

1. Het netwerk van mannen – voor zover te identificeren – dat op 27 maart 1943 een aanslag pleegde op het Amsterdamse bevolkingsregister. Het doel: de Duitsers dwarsbomen die met behulp van dit al te goed ontwikkelde register Joden konden opsporen en valse persoonsbewijzen konden ontdekken. De brand verwoestte niet eens zoveel van het register, naar schatting 15 procent. Op deze foto ontbreekt vreemd genoeg een van de leiders van de groep: Gerrit Jan van der Veen, die papieren vervalste. Hij is wel op andere, later gemaakte fotocollages te zien. Misschien hadden de Duitsers hier zijn foto nog niet. Binnen twee weken na de aanslag was de groep opgerold. Niet meer dan twee mannen zouden de oorlog overleven, Cees Honig en Willem Beck. Misschien staan zij ook wel op deze foto, als ‘onbekend’.

  • 1e rij, van links naar rechts: Rudi Bloemgarten, Henri Halberstadt, Onbekend (het fotootje overdwars), Johan Brouwer
  • 2e rij, van links naar rechts: Sjoerd Bakker, Willem Arondéus, Onbekend, Sam van Musschenbroek
  • 3e rij, van links naar rechts: Cor Roos (onzeker), Guus Reitsma, Cor Barentsen
  • 4e rij, van links naar rechts: Onbekend, Karl Gröger, Coos Hartogh

2. Leden van de verzetsgroep CS-6, hoogstwaarschijnlijk genoemd naar de Amsterdamse Corellistraat nummer 6, waar de familie Boissevain woonde. Op deze verzameling staan al vier Boissevains, en dan ontbreekt hier nog de zeer actieve Jan Karel (Janka), broer van Gi en Fran. CS-6 had een vrij kort bestaan. De groep begon met het verzamelen van militaire inlichtingen en kwam daarna tot sabotagedaden. Zo stak Sape Kuiper een bioscoop in brand waar propagandafilms werden vertoond. CS-6, een groep die veel banden had met andere illegale groepen, zoals de CPN en de Persoonsbewijzencentrale van onder meer Gerrit Jan van der Veen, wordt ook verantwoordelijk gehouden voor liefst 24 liquidaties van ‘foute’ Nederlanders. In november 1943 was de groep vrijwel geheel ontmanteld.

  • 1e rij, van links naar rechts: Cécile Koreman-Wainschtok (verzetsnaam: Yara), Onbekend, Tom Koreman, Hans Roemer, Mies Boissevain-Van Lennep, Sape Kuiper, Bram Kuiper, Pam Pooters, Gi Boissevain
  • 2e rij, van links naar rechts: Onbekend, Reina Prinsen Geerligs, Onbekend, Onbekend (de grote foto), Ernst Klijzing, Lou Boissevain, Onbekend, Johan Kalshoven
  • 3e rij, van links naar rechts: Onbekend, Dio Remiëns, Onbekend (de man in het uniform), Tineke Wibaut-Guilonard, Walter Brandligt, Henri Geul, Olaf Thingberg Thomsen
  • 4e rij, van links naar rechts: Toon Broeckman, Hans Katan, Onbekend, Onbekend (de grote pasfoto), Onbekend, Onbekend, Frans Boissevain, Onbekend
  • 5e rij, van links naar rechts: Jan Verleun, Nel van den Brink-Kossen, Onbekend, Onbekend, Onbekend

2904WEBAPPverzet2

3. Een netwerkfoto die laat zien hoe de groepen in elkaar overliepen. Gerrit Jan van der Veen was vooral bekend van de Persoonsbewijzencentrale. Iemand als Jan van Mierlo was op eigen houtje in het verzet begonnen en sloot zich aan bij de groep CS-6.

  • 1e rij, van links naar rechts: Gerrit Jan van der Veen, Reina Prinsen Geerligs, Tineke Wibaut-Guilonard
  • 2e rij, van links naar rechts: Joop de Groot, Jan van Mierlo

4. Een andere collage van enkele leden van CS-6. Het kan heel goed dat de Sicherheitsdienst de ‘collages’ maakte aan de hand van specifieke verzetsdaden. De mensen op de foto werden dan nagejaagd als verdachten van die bewuste actie.

  • 1e rij, van links naar rechts: Jan Verleun, Onbekend, Tineke Wibaut-Guilonard, Onbekend (de foto op het persoonsbewijs), Ernst Klijzing
  • 2e rij, van links naar rechts: Onbekend, Lou Boissevain

5. ‘Groepsportret’ van het kunstenaarsverzet, met rechts onderin de markante kuif van Willem Sandberg, die na de oorlog directeur van het Stedelijk Museum zou worden. Suzy van Hall, danseres, en Guusje Rübsaam waren geliefden van Gerrit Jan van der Veen. De celliste Frieda Belinfante verkleedde zich bij verzetsacties af en toe als man.

  • 1e rij, van links naar rechts: Suzie van Hall, Maarten van Gilse
  • 2e rij, van links naar rechts: Frieda Belinfante, Guusje Rübsaam, Willem Sandberg

6. De Sicherheitsdienst heeft bij deze collage namen genoteerd. Niet alle namen zijn te lezen, en niet alle zijn bekend.

  • 1e rij, van links naar rechts: Onbekend, Onbekend (A. Hagen, lijkt er bij geschreven), Joop de Groot
  • 2e rij, van links naar rechts: Onbekend (H. Zemel, lijkt er bij geschreven), Lucie Visser, Onbekend

7. Terwijl de meeste foto’s duidelijk als pasfoto zijn gemaakt, of bij arrestaties, lijkt deze meer op een portret uit de fotostudio. De belichting, de pose – dit is een foto voor op de schoorsteenmantel, niet voor op het persoonsbewijs. De vrouw erop is nog niet geïdentificeerd.
2904WEBAPPverzet6

8. Opnieuw een netwerk dat door de Duitsers waarschijnlijk in verband werd gebracht met een aanslag of liquidatie. Bij verschillende acties gebruikten de verzetslieden Duitse uniformen. Bijvoorbeeld bij de aanslag op het bevolkingsregister.

  • 1e rij, van links naar rechts: Frieda Belinfante, Onbekend (staat ook op foto 2), Tineke Wibaut-Guilonard, Onbekend (staat ook op foto 2)
  • 2e rij, van links naar rechts: Suzie van Hall, Onbekend (staat ook op foto 2), Onbekend (staat ook op foto 2), Onbekend (staat ook op foto 2)

9. Op deze foto worden mensen van CS-6 (zoals Jan Verleun en Tineke Wibaut-Guilonard) gekoppeld aan mensen die voor de Persoonsbewijzencentrale werkten (zoals Gerrit Jan van der Veen en Willem Sandberg).

  • 1e rij, van links naar rechts: Jan Verleun, Ernst Klijzing, Onbekend
  • 2e rij, van links naar rechts: L.G. Wolf, Gerrit Jan van der Veen, Tineke Wibaut-Guilonard
  • 3e rij, van links naar rechts: Onbekend (staat ook op foto 2), Willem Sandberg

10. Twee ‘losse’ foto’s. De een van een onbekende, tengere man (of van een vermomde vrouw). De andere is Truus van Lier, lid van CS-6 en degene die verantwoordelijk wordt gehouden voor de liquidatie van de Utrechtse hoofdcommissaris van politie, de NSB’er G.J. Kerlen. Van Lier werd al snel opgepakt en anderhalve maand later in concentratiekamp Sachsenhausen gefusilleerd.

  • Van links naar rechts: Onbekend, Truus van Lier

11. Weer een losse foto. Een kiekje, zo te zien, van Gerrit Jan van der Veen. Misschien dat de Duitsers die intussen bij een huiszoeking hadden gevonden. De man op de foto is Gerrit Jan van der Veen.


12. Een van de drijvende krachten achter CS-6, Janka Boissevain, broer van Gi en Frans – van wie alleen Frans de oorlog zou overleven. Jank en Gi werden op 30 september 1943 ter dood veroordeeld en de dag erna gefusilleerd in de duinen bij Overveen.