Vieren dat je acht uur per dag werkt

Bijna heel Europa heeft vrij op Dag van de Arbeid. Maar Nederland niet. De datum was destijds te dicht op Koninginnedag, en twéé feestdagen achter elkaar? Kan natuurlijk niet.

illustratie tomas schats

De Dag van de Arbeid: hij staat voorgeprogrammeerd in je iPhone, en ook papieren agenda’s helpen je er keurig aan herinneren dat 1 mei een bijzondere dag is. Maar waarom eigenlijk? Historicus Sjaak van der Velden, verbonden aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, helpt ons een handje. Dan kunnen we onze collega’s vrijdag tenminste uitleggen waar we die dag aan te danken hebben.

Wat is de Dag van de Arbeid?

Sjaak van der Velden: „Ongeveer honderd jaar geleden gingen tienduizenden Nederlanders massaal de straat op: ze protesteerden in de avonduren voor betere werktijden. Werkdagen van minimaal twaalf uur waren heel gewoon tegen het einde van de negentiende eeuw. Het nieuwe doel was een achturige werkdag, zodat er zestien uur overbleef om te slapen en te ontspannen. De demonstraties herhaalden zich vanaf 1890 elk jaar, tot de achturige werkdag een feit werd, in 1919. Vanaf dat jaar was 1 mei een feestdag. Een behoorlijk vernieuwende ingreep, nooit eerder bemoeide de overheid zich met werkomstandigheden. En wetgeving daarover, dat was al helemaal ondenkbaar. Werkgevers waren kort na de Eerste Wereldoorlog bang voor revoluties, het was een onrustige periode, en kwamen daarom vakbonden en de overheid tegemoet.”

En dan de datum, waarom 1 mei?

„De demonstraties in Nederland waren afgekeken van die in de Verenigde Staten, waar de oproer in 1886 was begonnen. De Amerikanen kozen 1 mei omdat op die dag woon- en werkcontracten werden verlengd, verbroken of opgesteld.”

1 mei is een feestdag, maar geen officiële vrije dag. Waarom is dat?

„Halverwege de twintigste eeuw werd de Dag van de Arbeid in veel Europese landen ingevoerd als vrije dag. Maar niet in Nederland. Waarschijnlijk omdat dat niet praktisch was in verband met Koninginnedag. Een tweede vrije dag, zo kort daarop, werd te veel van het goede.”

Toch hoeft niet iedereen te werken op 1 mei. Wie heeft er mazzel?

„Alleen in een paar grote steden hebben ambtenaren een vrije dag.”

Wordt 1 mei in Nederland verder vergeten?

„Niet helemaal. Vakbond FNV organiseert een mars om aandacht te vragen voor het belang van een stabiel inkomen. In andere landen heeft de dag meer betekenis. Kijk naar Duitsland, Spanje en Marokko, waar vorig jaar nog rellen uitbraken bij protesten tegen slechte werkomstandigheden en lage lonen.”