OM nu vlijtig met gijzelingsverzoek

Niet willen, of niet kúnnen betalen. Dat maakt uit bij een verzoek tot gijzeling.

Twee schuldenaren zijn komen opdagen, op de gijzelingszitting van gisteren in Amsterdam. Er staan vijf zaken op de rol. „Een goede opkomst”, zegt kantonrechter Liedeweijde Voetelink, voordat ze de eerste man het woord geeft. Hij is hier voor twee onbetaalde boetes. Uit registercontroles bleek dat een auto die op zijn naam stond gekeurd noch verzekerd was. Ruim 700 euro stond er nog open, en de man reageerde niet op aanmaningen en brieven. Officier van justitie Paul Bellaart vraagt de rechter nu verlof om de man te gijzelen om hem tot betalen te dwingen.

Dit zijn de eerste verzoekschriften-nieuwe stijl: het OM hoopt daarin voldoende informatie te geven over de schuldenaar, zodat de rechter kan beoordelen of die niet kán, of niet wíl betalen. Alleen in het laatste geval is gijzeling op zijn plaats.

Het OM moest zijn praktijk aanpassen. Onder rechters was de onvrede daarover zo opgelopen dat ze circa 95 procent van de gijzelingsverzoeken afwezen – er waren er vorig jaar 130.000. Rechters storen zich aan de flinterdunne verzoekschriften, waaruit zelden is op te maken of er sprake is van onwil of onmacht.

Officier Bellaart licht toe wat er veranderd is. Dat er een officier is, is overigens uitzonderlijk: gewoonlijk ontbreekt het OM op de zitting. Bellaart begint met de verwachtingen te temperen: „We kunnen niet alles weten over een boeteplichtige. Daarom is het horen door de rechter ook zo belangrijk.” En het uitgangspunt is simpel: „Boetes moeten worden betaald.” Voordat het tot een gijzeling komt, heeft iemand al talloze brieven en bezoeken van deurwaarders gehad. Die kunnen allemaal aanleiding zijn om het CJIB te laten weten dat je niet kan betalen, zegt Bellaart.

Dat somt hij op wat het OM nu checkt: een eventuele schuldsanering, informatie van de deurwaarder, reacties op eerdere brieven, informatie over openstaande zaken, over eerdere betalingen, over of er nog voertuigen op naam staan, of er eerder gijzelingsverzoeken zijn afgewezen. En het moet nog beter, benadrukt hij.

Zo kunnen mensen vanaf 1 juli betalingsregelingen krijgen voor boetes hoger dan 225 euro. Dat kon niet, en dat veroorzaakte veel problemen, mede door de snelle en forse verhogingen als mensen niet betaalden.

Nieuw of niet, het verzoek van het OM strandt voor de jonge man wiens zaak nu voorkomt. Er was meer aan de hand dan twee onbetaalde boetes, blijkt als hij het woord geeft aan zijn vader. De boetes zijn voor een auto die de man in 2010 kort had, maar die toen gestolen werd. De auto heeft sindsdien op zijn naam gestaan, onverzekerd en ongekeurd, en dat heeft hem ruim 8.000 euro aan boetes opgeleverd. „Hij verdronk in zijn problemen”, zegt zijn vader. De man zat na een faillissement in de put en maakte geen post meer open. Toen zijn ouders dat ontdekten, vonden ze meer dan 400 ongeopende enveloppen. Inmiddels staat de auto niet meer op zijn naam en doen zijn ouders de post. De man werkt nu om zijn schulden af te lossen à 160.000 euro. Onder aandringen van de deurwaarder heeft hij „in paniek” al 7.500 euro aan boetes voor die auto betaald. En juist door die betalingen vindt het OM dat de man wel kán betalen – hij deed het immer steeds. Ook had hij het CJIB nooit gezegd dat hij geen geld had.

Dat ziet de rechter anders: „Als hij hier met een schuldsaneerder had gezeten in plaats van met zijn vader, dan waren we snel klaar geweest”, zegt ze, en wijst het verzoek tot gijzeling af.