Heulen met de concurrent

NS loopt miljoenen mis als provincie Limburg concessie voor openbaar vervoer intrekt

Hij was nog in functie bij vervoersbedrijf Veolia, maar beschikte al over een mobieltje, een computer en een e-mailaccount van NS-dochter en concurrent Qbuzz. De concessiedirecteur had met Veolia een concurrentiebeding van een jaar afgesproken, maar zat enkele maanden na zijn vertrek in het biedingsteam van Qbuzz dat voor Abellio, ook een dochter van NS, de concessie voor het openbaar vervoer in Limburg moest binnenhalen.

De twee andere bieders, Arriva en Veolia, hadden het nakijken, zo blijkt uit een feitenonderzoek dat de NS gisteren gepubliceerd heeft. Vorige maand wees de provincie Limburg de spoorconcessie voor vijftien jaar toe aan Abellio.

Onregelmatigheden

Maar nu staat die concessie op losse schroeven. NS heeft, na intern onderzoek, vastgesteld dat er inderdaad vertrouwelijke informatie naar Qbuzz is gelekt en dat het concurrentiebeding is omzeild via schijnconstructies – de concessiedirecteur trad in dienst bij een extern adviesbureau. In een brief aan minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) schrijft NS-directeur Timo Huges dat een eventueel besluit van de provincie om de gunning ongedaan te maken, „volledig zal worden geaccepteerd”. De staat is 100 procent aandeelhouder van NS.

Huges spreekt in die brief over onaanvaardbare onregelmatigheden, waar de NS zelf achter is gekomen, maar die ze „niet heeft weten te voorkomen”. Twee bestuurders van Qbuzz zijn op non-actief gesteld, toegekende bonussen zullen volgens Huges worden teruggehaald. Het interne onderzoek wijst volgens hem uit dat de ex-directeur van Veolia deel heeft uitgemaakt van het biedingsteam, maar niet dat NS dankzij zijn informatie de concessie heeft binnengehaald.

Dijsselbloem noemt de bevindingen uit het onderzoek onthutsend. „Bij de aanbesteding is vals spel gespeeld en dat kan natuurlijk niet”, zei hij tegenover de NOS. Hij benadrukte dat concurrentie op het spoor alleen werkt als de betrokkenen zich eerlijk gedragen en dat de NS-dochter dat niet heeft gedaan. „Het geheel aan interne regels en controles heeft de onregelmatigheden helaas niet weten te voorkomen.” De verantwoordelijk Limburgse gedeputeerde Patrick van der Broeck zei gisteren „teleurgesteld en volslagen verrast te zijn”. Of NS de concessie nu kwijtraakt, kon hij niet zeggen. „We gaan ons beraden op de ontstane situatie en wat onze vervolgstappen zijn. Onze juristen gaan dit verder onderzoeken en analyseren.”

‘Eerlijke concurrentie niet mogelijk’

Verlies van de concessie zou een financiële aderlating voor NS zijn. De vervoerder zou 15 jaar lang jaarlijks 55,5 miljoen euro exploitatiesubsidie van de provincie ontvangen. De reizigersomzet levert jaarlijks tussen de 60 en 75 miljoen euro op. Dat leidt tot een bedrag voor de hele periode tussen de 1,7 en 2 miljard euro.

In de aanbestedingsperiode waren er al verdenkingen van een oneerlijke concurrentiepositie van NS. Er waren drie partijen in de race, waaronder Arriva. „We hebben een scherp bod gedaan”, zei een Arriva-woordvoerder, toen bekend was dat Abellio de concessie kreeg. „Als je dan met zo’n grote voorsprong wordt gepasseerd door een staatsbedrijf, geeft dat te denken.” De andere concurrent, het Franse Veolia, probeerde vorig najaar nog via de rechter Abellio uit de aanbesteding te weren. Volgens Veolia heeft NS een te sterke marktpositie op het spoor waardoor er van eerlijke concurrentie geen sprake kon zijn.

Deelname aan de concessie kostte Arriva 1 miljoen euro, vijftien tot twintig mensen zijn er een jaar mee bezig geweest, zei algemeen directeur Anne Hettinga in februari in deze krant. „Plus allerlei juridische- en advieskosten. Maar als we scherp bieden en toch steeds worden weggevaagd door NS, heeft dat geen zin.” Gedeputeerde Patrick van der Broeck reageerde vorig jaar nog laconiek op de kritiek op NS. „Concurrentie óp het spoor is het laatste wat je moet hebben. Maar concurrentie vooraf, tijdens de aanbesteding, is een goede zaak.”

Bescherming voor consequenties

Het aantrekken van de Veolia-directeur was ingenieus voorbereid door de Qbuzz-directie. De man zou in dienst treden bij een extern adviesbureau totdat de termijn van zijn concurrentiebeding verstreken was. „Ik ga zo gericht mogelijk aan de slag met het doel de aanbesteding in Limburg te winnen”, schreef hij vorig jaar januari aan de top van Qbuzz, zo blijkt uit het NS-onderzoek. „Mochten er problemen ontstaan met mijn concurrentiebeding, dan beschermen jullie me voor de consequenties.” Die bescherming zegde de Qbuzz-top toe. Een directielid mailde: „Ik heb het beeld dat we achterlopen in Limburg en hij kan ons hoe dan ook helpen dat verschil in te lopen. (..) We lossen het ontbreken van de pensioenstorting op tijdens indiensttreding Qbuzz door een extra storting.”

In een afscheidsinterview in dagblad De Limburger hield de vertrekkende Veolia-directeur een heel ander verhaal. „Met twee vrienden start ik een softwarebedrijf dat programma’s maakt om gemeenten en zorgverzekeraars te helpen.” Vlak voor dat vraaggesprek had hij de top van Qbuzz zijn contract voor de periode mei 2014-mei 2015 toegestuurd: 207.000 euro, inclusief leaseauto. In augustus 2014 circuleert binnen het biedingsteam van Qbuzz een ‘visie offerte Limburg’. De oud-Veolia-directeur wordt daarin genoemd als toekomstig statutair directeur van Abellio Limburg.