De Kamer praat over pgb-problemen. Alwéér. Wat is er aan de hand?

Staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid) tijdens een debat over de betalingsproblemen rond het persoonsgebonden budget (pgb) waarmee mensen zelf hun zorg kunnen regelen. Foto ANP / Bart Maat

De Tweede Kamer praat vandaag met verantwoordelijk staatssecretaris Martin van Rijn (PvdA, Volksgezondheid) over de problemen met het persoonsgebonden budget (pgb). Alwéér. Het is het vijfde pgb-debat van dit jaar. Wat is er aan de hand? Een korte uitleg (leestijd: ongeveer drie minuten).

Het pgb, wat is dat precies?
De letters p-g-b staan voor ‘persoonsgebonden budget’. Dat is het geld dat gehandicapte of langdurig zieken mensen krijgen van de overheid. Daarmee kunnen ze hun medische hulpmiddelen inkopen en zorgverleners betalen. Zo’n 200.000 mensen in Nederland maken gebruik van het pgb.

En wat is er aan de hand?
Begin dit jaar is er veel veranderend in de organisatie van pgb’s. Mensen krijgen niet meer vooraf geld om zorg in te kopen, maar hulpverleners worden achteraf betaald. Dat levert bij vertraging van uitbetalingen op bij duizenden hulpverleners. Intussen loopt de informatievoorziening aan patiënten chaotisch. Sommige patiënten kunnen hun zorgverleners niet meer betalen, waardoor zij tijdelijk zonder zorg zitten. Volgens belangenvereniging Per Saldo hebben 155.000 mensen last van het systeem.

Het levert schrijnende situaties op. Sommigen kunnen geen dag zonder zorg, zoals Job (11), van wiens pgb vijf begeleiders worden betaald, die hem helpen met zitten, staan, eten, drinken, plassen, poepen, spelen en praten. Hier zijn verhaal. (€)

Is dat het enige probleem?
Nee. De uitkeringsinstantie de Sociale Verzekeringsbank (SVB), die het geld aan de patiënten verstrekt, was vaak slecht bereikbaar. In de praktijk moesten sommige mensen dagen wachten op antwoord. Budgetten worden soms niet of gedeeltelijk betaald. Waarom dat gebeurt, is onduidelijk. Logisch dat de SVB dus veel kritiek krijgt: medewerkers van de organisatie werden door gefrustreerde cliënten met de dood bedreigd en een van hen kreeg een kogelbrief.

Maar het communicatiedoolhof is groter:

  • Een pgb-aanvraag van een patiënt moet worden goedgekeurd door de gemeente.
  • Dan moet het Centraal Administratiekantoor (CAK) bepalen of de patiënt een eigen bijdrage moet betalen.
  • Daarvoor zijn weer gegevens nodig van de gemeente en Belastingdienst.
  • De patiënt moet zelf contracten sluiten met de zorgverleners en deze opsturen naar de SVB.
  • In de hele procedure moeten patiënten meerdere formulieren correct invullen.

Geeft één instantie geen groen licht, of maakt een patiënt één fout, dan loopt het systeem vast.

Actievoerders op de publieke tribune voorafgaand aan het debat in de Tweede Kamer over de uitbetalingsproblematiek van persoonsgebonden budgetten (3 maart).

Actievoerders op de publieke tribune voorafgaand aan het debat in de Tweede Kamer over de uitbetalingsproblematiek van persoonsgebonden budgetten (3 maart). Foto ANP / Martijn Beekman

Heeft niemand daar dan voor gewaarschuwd?
Jawel. Bijna een jaar geleden waarschuwde een expert het Zorginstituut Nederland per brief (hier) dat de SVB met een “onlegbare puzzel” zou worden geconfronteerd, wegens het totale gebrek aan samenwerking tussen de betrokken instanties.

Nog vóór de invoering van het systeem schreef de SVB in een notitie aan Van Rijn dat “de haalbaarheid risicovol was geworden”. “Zelfs de meest eenvoudige variant komt nu in de knel.” Volgens het Algemeen Dagblad negeerde Van Rijn de waarschuwingen, en zette hij de invoering van het stelsel door.

Wat betekent dit voor de positie van staatssecretaris Van Rijn?
Van Rijn erkent veel van de problemen en heeft ook al zijn excuses aangeboden. Vandaag zal hij zich in de Kamer moeten verantwoorden voor het negeren van de waarschuwingen. Eerder deze maand stuurde Van Rijn een uitgebreid “herstelplan” van 47 pagina’s naar het parlement - een “ketenregie” om de knelpunten aan te pakken. De Kamer eist dat het uitbetalingssysteem uiterlijk 15 mei functioneert.

Hoewel Van Rijn onder vuur ligt, is de roep om zijn aftreden tot nu toe beperkt, schrijft NRC-redacteur Emilie van Outeren vandaag in NRC Handelsblad. Een motie van wantrouwen van de SP werd vorige maand alleen gesteund door de PVV, Partij voor de Dieren en 50Plus.

Het voorlopig aanhoudende vertrouwen heeft sterk te maken met de persoon Van Rijn. De voormalig topambtenaar spreekt met grote kennis van de zorg en weet met zalvende woorden en een overdaad aan bereidwilligheid de Kamer tot nu toe te overtuigen dat hij de man is om de problemen op te lossen.

Lees vanmiddag meer in NRC Handelsblad. Voor nu, vast ter verdieping: