Voor het volk was er prins Maurits

Het alternatief voor de Koninginnedagen van Beatrix heeft nog geen samenhangende vorm.

Koningin Máxima schudt de handen van het publiek in Dordrecht. Voor veel mensen was zij de reden om de feestelijkheden te bezoeken. Foto’s Phil Nijhuis/Reuters/ANP, Ilvy Njiokiktjien

Het ene moment tekent koning Willem-Alexander een plechtige verklaring waarin hij zijn band bevestigt met een land van vrije burgers. Het andere moment danst de vorst op de tonen van een muziekband. De ene keer ziet hij vanaf een tribune een keur aan baggerschepen en pleziervaartuigen voorbijtrekken. Dan weer luistert hij in een kerk naar jazzy tonen van een moderne uitvoering van een werk van Johann Sebastian Bach.

Koningsdag 2015 in Dordrecht bood gisteren een potpourri van schouwspelen. Voor elk wat wils, maar ook een grabbelton van sterk uiteenlopende stijlen en sferen. Het alternatief dat Willem-Alexander nastreeft voor de Koninginnedagen van zijn moeder, heeft nog geen samenhangende vorm.

In het tijdperk-Beatrix kon de televisiekijker vooraf nog benieuwd zijn welke publieke test of vernedering de prinsen zich nu weer moesten laten welgevallen. Nu op voorhand duidelijk was dat toiletpotwerpen of koekhappen out of the question zou zijn, resteerde de vraag in hoeverre Koningsdag-nieuwe stijl echt nieuw was.

De vorst, die geregeld een gespannen indruk maakte, beklemtoonde de continuïteit van een ontspannen volksfeest. Dat liet onverlet dat op Koningsdag 2015 nieuwe accenten werden gezet.

Het volk werd gisteren nadrukkelijk op afstand gehouden, bijvoorbeeld tijdens de twee besloten bijeenkomsten in de Grote Kerk en het Hof van Dordrecht. De laatste bood een plechtige, mooi nagespeelde eerste Vrije Statenvergadering uit 1572. Het grote publiek kon alleen buiten op televisieschermen meekijken.

Om de interactie tussen vorst en volk toch gaande te houden, bewees vooral prins Maurits goede diensten. Zoenend met oudere dames of als gewillige fotopartner bewoog de zoon van prinses Margriet zich ontspannen langs de rijen achter de hekken. Volgens de politie waren er ongeveer 25.000 mensen in Dordrecht.

Minder opvallend, maar toch ook een opmerkelijk verschil met het verleden, was de ontspannener omgang met demonstrerende republikeinen. Waren er op 30 april 2013, de dag van de troonswisseling in Amsterdam, nog enkele arrestaties geweest – die bleven nu uit. Anjo Clement, voorzitter van het Nieuw Republikeins Genootschap, sprak van „een prima dag, zonder wanklanken”.

Met ongeveer dertig man hadden de republikeinen zich met protestborden (Ik Willem Niet, Down with the Crown) verspreid langs de route opgesteld. Telkens met één tegelijk, waarmee het demonstratieverbod omzeild werd. En met eigen cameramensen in de buurt. Bij het monument voor raadspensionaris Johan de Witt op de Visbrug werden bloemen gelegd. Een jongen hield een briefje voor zijn borst waarop stond dat De Witt vermoord werd door stadhouder Willem III, een voorvader van koning Willem-Alexander. „Op die dag stierf de republiek.”

Naast alle verschillen mochten de continuïteiten in het Oranjefeest er ook zijn. De belangrijkste waren de omvangrijke veiligheidsmaatregelen. Na het drama van 30 april 2009 in Apeldoorn zijn die flink aangescherpt. Ook nu werden er barrières in de stad opgeworpen. Politiewagens reden langzaam langs het publiek om delen ervan te filmen.

De sfeer bleef gemoedelijk, al speculeerden bezoekers soms over een aanslag. Zeker toen het koningspaar door vertraging een tijdje op zich liet wachten, sloeg hier en daar onrust toe. Op de Visbrug bij de Groenmarkt hingen op de tweede verdieping boven een Grieks restaurant twee mannen in zwarte kleren uit het raam. De politie keek naar hen, en het speculeren begon. „Als je iemand wilt doodschieten”, zei een man met een kaalgeschoren hoofd, „dan moet je daar gaan staan. Het is de beste plek.”

Een andere, net zo belangrijke continuïteit bleek de magnetische werking van Máxima. Voor wie niet beter wist, was het alsof er door de toeschouwers een feestje voor de koningin werd gevierd. Een grote meerderheid van de mensen die deze krant sprak, zei voor Máxima en niet voor de jarige koning te zijn gekomen.