Klimaat redden is een ‘heilige plicht’

Als opmaat voor een encycliek belegde paus Franciscus een bijeenkomst over de opwarming van de aarde.

Foto  EPA / Dennis M. Sabangan

Laat u niet misleiden door zogenaamde experts van de Verenigde Naties. ‘De mensheid veroorzaakt helemaal geen klimaatcrisis op Gods groene aarde.’ Met die boodschap is het Heartland Institute, een neoconservatieve denktank uit Washington, dezer dagen neergestreken in het Vaticaan.

Daar sprak paus Franciscus vandaag met zo’n zestig deskundigen over de gevolgen van de opwarming van de aarde. Sprekers waren onder anderen VN-chef Ban Ki-moon, de bekende Amerikaanse econoom Jeffrey Sachs en de Duitse klimaatwetenschapper John Schellnhuber. De bijeenkomst vormt de opmaat naar een encycliek over milieu en klimaat die in juni of juli moet verschijnen.

Bij het Heartland Institute, dat overigens niet door de paus was uitgenodigd, zijn ze als de dood dat Franciscus zich voor zijn encycliek laat leiden door wat zij beschouwen als ‘klimaat-alarmisten’, in hun ogen mensen die zich grote zorgen maken over de opwarming van de aarde en die tegelijkertijd de vele feiten negeren waaruit zou moeten blijken dat er helemaal geen relatie bestaat tussen de uitstoot van broeikasgassen en klimaatverandering.

Wat mensen doen, zeggen ze bij het Heartland, dat jarenlang gesponsord werd door energiegigant ExxonMobil, is de aarde gebruiken ‘voor het heil van de mensheid’. Op hun website richten ze zich rechtstreeks tot de paus: voorkom dat u met ‘het enorme gewicht van uw morele autoriteit’ corrupte wetenschappers steunt. ‘Spreek u uit voor de armen en de achtergestelden van deze wereld die betaalbare en betrouwbare energie nodig hebben om zich aan de armoede te ontworstelen.’

Beschermheilige van de natuur

De Heartlanders hebben reden zich grote zorgen te maken. De paus heeft zich herhaaldelijk over het milieu en over klimaatverandering uitgelaten. De keuze voor de naam Franciscus, beschermheilige van de dieren en van de natuur gaf al een aanwijzing voor zijn visie. Tijdens zijn bezoek aan de Filippijnen, dat eind 2013 werd getroffen door een uitzonderlijk zware tyfoon, zei Franciscus bijvoorbeeld: „Ik weet niet of het de enige oorzaak is, maar het is zeker voor een groot deel de mens die de natuur een klap in het gezicht heeft gegeven. We hebben [de macht] in zekere zin overgenomen van de natuur.”

Dat standpunt van Franciscus is niet nieuw. De katholieke kerk beschouwt de mens als rentmeester van de schepping. Franciscus’ voorganger, Benedictus XVI, riep wereldleiders voor de grote klimaattop in Kopenhagen in 2009 op om hun verantwoordelijkheid te nemen, gezamenlijk en in solidariteit met de armsten. En diens voorganger, Johannes Paulus II, waarschuwde al in 1990 voor het gevaar van ‘het broeikaseffect’.

Een morele opdracht

De bijeenkomst werd vandaag afgesloten met een verklaring waarin door de mens veroorzaakte klimaatverandering ‘een wetenschappelijke realiteit’ genoemd werd. Die onder controle krijgen is ‘een morele verplichting voor de hele mensheid’.

„Iedereen moet begrijpen dat het beleid zo gaat veranderen dat het niet langer winstgevend is om de planeet te verwoesten”, zei econoom Jeffrey Sachs na afloop. „Bedrijven die doorgaan met het zoeken naar nieuwe bronnen van fossiele brandstoffen, die niet meer veilig gebruikt kunnen worden, moeten beseffen dat ze daarvoor een hoge prijs gaan betalen.”

VN-chef Ban Ki-moon zei dat hij met de paus heeft gesproken over zijn encycliek. Volgens Ban noemt de paus daarin bescherming van het milieu „een heilige plicht voor iedere gelovige”. Hij zei ervan overtuigd te zijn dat de encycliek een grote impact zal hebben op het debat over klimaatverandering.

Daarmee is de missie van het Heartland Institute mislukt. De Amerikaanse katholieke bisschoppenconferentie kondigde eerder al aan dat ze de encycliek zullen gebruiken om het standpunt van de kerk opnieuw onder de aandacht te brengen, een campagne die eindigt met een toespraak van de paus in het Amerikaanse Congres in september.

Franciscus spreekt daar op uitnodiging van John Boehner, de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, en zelf katholiek. Hij zou wel eens spijt kunnen krijgen van zijn uitnodiging. Boehner is, net als veel Republikeinen, een scepticus als het om klimaat gaat. Partijgenoten als Jeb Bush en Marco Rubio, beiden ook katholiek, mijden het thema klimaat of weigeren zich erover uit te spreken, met als argument dat ze nou eenmaal geen wetenschapper zijn. Dat standpunt wordt met deze paus moeilijker vol te houden.