#DvdW: Karakter

Dagelijks bekijkt journalist en schrijver Pieter Steinz wat er actueel is in boekenland. Precies vijftig jaar geleden overleed in Den Haag een schrijver die door zijn voorliefde voor fel- en surrealisme — en zijn klassieke ‘roman van zoon en vader’ — grote invloed uitoefende op zowel Hermans, Reve als Wolkers.

KarakterF. Bordewijk zijn schrijven was hoekig en nors. Althans in de twee korte romans waarmee de grootstedelijke advocaat zich – na een aantal bundels ‘fantastische vertellingen’ van wisselende kwaliteit – in de jaren 30 bewees als een van de grootste stilisten van de Nederlandse literatuur: Blokken (1931), over een totalitaire staat in de toekomst, en Bint (1934), over een schooldirecteur die met stalen tucht ‘reuzen’ probeert te kweken.

De gewapendbetonstijl, waarin de beschrijving van slechte gebitten en de keuze van persoonsnamen de enige barok vormden (Kiekertak, Punselie, Van der Karbargenbok), werd minder streng in latere opvallende romans als Rood paleis (1936), waarin de ondergang van een bourgeois bordeel symbolisch het einde van de 19de eeuw inluidt, en het meesterwerk Karakter, ‘roman van zoon en vader’.

Ook na de Tweede Wereldoorlog situeerde Ferdinand Bordewijk (1884-1965) zijn romans bij voorkeur in de grote stad en tegen de achtergrond van de angst en dreiging van de periode 1890-1945; de mooiste voorbeelden zijn Noorderlicht (1948, over de neergang van een familie met een ijzerwarenwinkel), dat Bordewijk samen met Tijding van ver (1961) tot de beste van zijn twaalf romans rekende. Bordewijks liefde voor sur- en felrealisme was van grote invloed op schrijvers als Hermans, Reve en Mulisch.

Voor meer afleveringen van de Dagkalender van de Wereldliteratuur, zie The Global Reader.

Pieter Steinz zit op Twitter.