Patriarch Volkswagen sneuvelt in zijn herfst

Bestuurscrisis bij Duitse automaker mondt uit in tumultueus vertrek concernbaas Ferdinand Piëch (78).

Ferdinand Piëch, voorzitter van de raad van commissarissen van het Volkswagen-concern, in 2013. Zaterdag moest de 78-jarige Piëch het veld ruimen na een hoogoplopend conflict met andere bestuurders. Foto BORIS ROESSLER / DPA / AFP

Het wordt het einde van een tijdperk genoemd. Het terugtreden van Volkswagen-baron Ferdinand Piëch (78) en diens vrouw Ursula (58), afgelopen zaterdag, uit de concernleiding veroorzaakt niet alleen een schokgolf in Wolfsburg, waar de hoofdvestiging van VW is gevestigd. Heel Duitsland kijkt gefascineerd naar het „abrupte einde van een patriarchencarrière”, zoals de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) het omschrijft. De bedrijfscultuur van de familiepotentaat die de dienst uitmaakt, blijkt in tijden van corporate governance zelfs in Duitsland niet houdbaar. Een knallende ruzie met bestuursvoorzitter Martin Winterkorn (68) die de afgelopen weken escaleerde, was voor de leden van raad van commissarissen de druppel.

Formeel was Piëch om zakelijke redenen ontevreden over de prestaties van Winterkorn. Piëch is de kleinzoon van Alfred Porsche, van het gelijknamige automerk, de man die in opdracht van Adolf Hitler de Volkswagen-Kever ontwikkelde. Dat was de succesvolle auto die na de Tweede Wereldoorlog de basis legde voor het huidige concern.

Met Winterkorn bouwde Piëch Volkswagen uit tot een onderneming met wereldwijd 600.000 medewerkers en twaalf automerken. Een bedrijf dat vorig jaar een omzet had van 200 miljard euro met de verkoop van tien miljoen auto’s.

Maar Piëch rekent het Winterkorn aan dat Volkswagen in de VS nauwelijks succes boekt, dat het kernmerk VW nauwelijks bijdraagt aan het resultaat, en dat het bedrijf in het segment van de kleine slimme auto’s achterblijft bij bijvoorbeeld BMW.

Tot zover de inhoudelijke argumenten. Wat de geschiedenis voor het brede publiek onweerstaanbaar maakt, is dat de Volkswagen-saga ook draait om macht, geld en dynastieke intriges.

Aan de wortel van de val van „der Alte”, zoals Piëch op de werkvloer werd genoemd, lag in zijn streven via zijn vierde echtgenote invloed te blijven uitoefenen in de Raad van Toezicht, zo schrijft Tagesspiegel. Daarbij had Winterkorn zich twee jaar geleden de woede van de Piëch op de hals gehaald, doordat uit zijn omgeving het gerucht werd verspreid dat de concernchef wegens ziekte snel zou moeten worden vervangen. Aan Piëch wordt vervolgens de uitspraak toegeschreven dat hij degene die dat verhaal de wereld ingebracht had, zou „guillotineren”.

Dat was de echte reden om twee weken geleden tegen Der Spiegel te zeggen dat hij „afstand nam” van Winterkorn, een doodvonnis. Piëchs schaakspel met de top van het concern zag er als volgt uit: Porsche-chef Matthias Müller moest hem in de raad van commissarissen opvolgen en de voormalige BMW-baas Herbert Diess zou op de stoel van Winterkorn komen.

De vijf overige leden van de raad van toezicht, waaronder neef Wolfgang Porsche, waren verbijsterd en steunden Winterkorn. Tijdens een hoogoplopend conflict in een vergadering van de raad van commissarissen, zou Piëch geëist hebben dat indien besloten werd de aanstelling van Winterkorn volgend jaar te verlengen, ook hijzelf zou aanblijven. Die eis vond het bestuursgremium schandalig en dat was de reden om afgelopen zaterdag de stekker eruit te trekken. Het moest afgelopen zijn met de „gerontocratie”, het bejaardenbestuur. De leden van de raad van commissarissen zegden het vertrouwen op in de voorzitter. En zij maakten bekend dat „prof. dr. Ferdinand K. Piëch” zijn functie meteen neerlegde, evenals zijn echtgenote. „Eruit gesmeten, zonder woorden van afscheid eruit geschopt”, meldt de Tagesspiegel.

Piëch wordt verweten dat hij te lang is doorgegaan zich te gedragen als de baas van een bromfietsgarage die met zijn ondergeschikten kan doen wat hij wil. In de ogen van de patriarch mag Winterkorn, als de bestuursvoorzitter van het concern, dan wel een jaarinkomen van 16 miljoen euro incasseren, hij blijft gewoon personeel in loondienst, een „Angestellter”.

De raad van commissarissen meent dat Piëch het bedrijf zonder noodzaak in een bestuurscrisis heeft gestort. En zo worden de woorden waarmee hij Winterkorn had willen uitschakelen een boemerang die Piëch zelf treft.

De vraag is nu of de oude baas definitief is uitgespeeld. Het voorzitterschap van de raad van commissarissen wordt waargenomen door de plaatsvervangend voorzitter, Berthold Huber. Overigens is dat ook een unicum, want voorheen was hij voorzitter van de vakbond IG Metal. Huber zal op 5 mei de algemene aandeelhoudersvergadering van het concern voorzitten.

Maar Piëch is nog altijd grootaandeelhouder en kan gebruikmaken van zijn stemrecht om invloed uit te oefenen op het concernbeleid. „Dat kan nog leuk worden”, vreest de FAZ.