Nepal is ook zijn geschiedenis kwijt

Veel van de eeuwenoude tempels en andere gebouwen die op de Werelderfgoedlijst van Unesco staan, liggen in puin.

„Het verdriet begint door te dringen. We hebben onze tempels verloren, onze geschiedenis, de plaatsen waar we opgroeiden”, twitterde de Nepalese journaliste en schrijfster Shiwani Neupane enkele uren na de aardbeving wanhopig. Ze liet onder meer een foto zien van de negentiende-eeuwse Kalmachantempel in Kathmandu, genomen kort voor de beving, en een andere van de treurige puinhoop dit weekeinde.

De schade aan het culturele erfgoed van Nepal, waarvan een aanzienlijk deel voorkomt op de Unescolijst van het werelderfgoed, lijkt inderdaad enorm. Nepal is vanouds een belangrijk trefpunt geweest van de Indiase en de Tibetaanse cultuur, van hindoeïsme en boeddhisme.

In de hoofdstad Kathmandu is door de aardbeving een deel van de eeuwenoude hindoetempels langs het Durbar-plein ingestort. Wrang genoeg waren sommige van de gebouwen, die soms aan pagodes doen denken, al eens herbouwd of gerestaureerd na de zo mogelijk nog verwoestender beving van 1934.

Een geliefde bestemming van toeristen in Kathmandu, de Dharahara-toren, ook wel Bhimsen-toren genoemd, is eveneens ingestort. Deze 61 meter hoge, minaret-achtige toren werd in 1832 gebouwd voor een Nepalese koningin, met een mooi balkon er omheen om uit te kunnen kijken. Op het moment dat het gebouw zaterdag als een kaartenhuis in elkaar zakte, zouden er nog veel bezoekers in het gebouw hebben gezeten. Een politieman schatte zelfs dat er mogelijk 200 doden bij zijn gevallen.

Ook uit twee andere zogeheten koningssteden in de ‘Vallei van Kathmandu’, Patan en Bhaktapur, die beide eveneens op de Unesco-lijst figureren, komen alarmerende berichten over schade aan onvervangbaar cultuurgoed. Net als in Kathmandu is er in het naburige Patan een durbar, een met tempels en andere gebouwen volgebouwd plein in de nabijheid van een koninklijk paleis. Foto’s van de durbar wijzen erop dat sommige van de spectaculairste tempels in puin liggen. Ze lijken nauwelijks nog hersteld te kunnen worden.

In Bhaktapur, dat iets ten oosten van Kathmandu ligt, is het Durbar Plein, dat vol stond met gebouwen uit de tijd van de zeventiende-eeuwse koning Bhupatindra Malla, zwaar gehavend. Er waren al enige lege plekken ontstaan na de beving van 1934 en de vrees is dat er nu meer open plekken zullen bijkomen. Veel van de middeleeuws aandoende straatjes uit het centrum van Bhaktapur staan vol half of helemaal ingestorte huizen.

Ook de ten minste duizend jaar oude boeddhistische tempel van Swayambhu, eveneens op de Unesco-lijst, liep ernstige schade op door de beving van zaterdag. Van veel andere belangrijke, maar iets meer geïsoleerde plaatsen is nog niet duidelijk hoe groot de schade is.

Irina Bokova, die aan het hoofd van Unesco staat, liet in een verklaring weten dat haar organisatie bereid is Nepal te helpen bij het herstel van zijn verwoeste monumenten. Veel heeft het getraumatiseerde land nu niet aan zo’n toezegging. Unesco beschikt zelf maar over beperkte fondsen.